هانتاویروس ویروسی است که توسط جوندگان به انسان منتقل میشود و گرچه موارد ابتلا در جهان نادر است، اما در صورت شدید شدن، میتواند مرگبار باشد. اخبار شیوع این ویروس یک کشتی کروز هلندی و ابتلای مسافران، توجه ها را به این بیماری جلب کرده است.
هانتاویروس چیست و از کجا میآید؟
هانتاویروس نام یک خانواده از ویروسهاست که میزبان اصلی آنها جوندگانی مثل موشها و رتها هستند. جالب است بدانید که خود این حیوانات، معمولاً بیمار نمیشوند و ویروس را بدون علامت در بدن خود حمل میکنند. اما از طریق ادرار، مدفوع و بزاق خود، آن را در محیط پخش میکنند.
این ویروسها برای اولین بار در جریان جنگ کره (۱۹۵۰-۱۹۵۳) شناسایی شدند، جایی که هزاران سرباز به یک بیماری ناشناخته کلیوی مبتلا شدند. بعدها نام این ویروس از رودخانه “هانتان” در کره جنوبی گرفته شد.
علائم هانتاویروس چیست؟
علائم هانتاویروس بسته به نوع ویروس و منطقه ای که در آن یافت میشود، میتواند متفاوت باشد. این ویروس در بدن انسان دو نوع بیماری جدی ایجاد میکند:
| نوع بیماری | نام علمی | علائم اصلی |
|---|---|---|
| نوع ریوی (شایع در قاره آمریکا) | HPS (Hantavirus Pulmonary Syndrome) | با علائمی شبیه آنفولانزا مثل خستگی، تب و دردهای عضلانی شروع میشود. با پیشرفت بیماری، تنگی نفس شدید پیدا میشود و میتواند به نارسایی ریوی و مرگ منجر شود. میزان مرگ و میر آن حدود ۳۸٪ است. |
| نوع کلیوی (شایع در اروپا و آسیا) | HFRS (Hemorrhagic Fever with Renal Syndrome) | این نوع شدیدتر است و عمدتاً کلیه ها را درگیر میکند. علاوه بر تب و درد، ممکن است باعث افت فشار خون، خونریزی های داخلی و در نهایت نارسایی حاد کلیه شود. |
ویروس هانتا یک بیماری مهلک نیست. این ویروس مانند هر بیماری دیگری در صورتی که به موقع تشخیص داده شود، قابل درمان است.
راههای انتقال: هوایی که نفس میکشید
برخلاف تصور عموم، انسان بیشتر از طریق تنفس و نه گاز گرفته شدن، به این ویروس مبتلا میشود. مکانیسم انتقال به این صورت است:
-
آلودگی محیط: یک جونده آلوده با ادرار یا مدفوع خود، یک محیط بسته (مثل انباری، کابین کشتی، یا کلبه روستایی) را آلوده میکند.
-
تبخیر و پخش شدن: وقتی این فضولات خشک میشوند، ذرات ریز ویروس با کوچکترین جابجایی هوا (مثل جارو کردن) به هوا بلند شده و یک آئروسل (ابر میکروسکوپی) از ویروس ایجاد میکنند.
-
استنشاق: انسان با نفس کشیدن در آن محیط، ذرات ویروس را وارد ریه های خود میکند.
اگرچه این راه اصلی انتقال است، اما در موارد بسیار نادر، گاز گرفتن توسط جونده آلوده یا انتقال از مادر باردار به جنین نیز ثبت شده است.
آیا هانتاویروس بین انسانها واگیر دارد؟
انتقال آن از انسان به انسان بسیار نادر است. تا به امروز، این نوع انتقال تقریباً منحصراً برای سویه ای به نام “ویروس آند” گزارش شده که در آمریکای جنوبی یافت میشود. این انتقال نیازمند تماس بسیار نزدیک با مایعات بدن فرد بیمار است و معمولاً در خانواده ها یا محیطهای درمانی رخ میدهد و یک بیماری همه گیر اجتماعی محسوب نمیشود.
درمان هانتاویروس
متأسفانه در حال حاضر هیچ درمان قطعی یا واکسن اختصاصی برای هانتاویروس وجود ندارد. بنابراین، درمان بر پایه مراقبت های حمایتی در بیمارستان انجام میشود. این مراقبتها شامل:
- تامین اکسیژن: برای کمک به تنفس بیمار.
- درمان مایعات: برای حفظ فشار خون و جلوگیری از شوک.
- دیالیز: در موارد درگیری شدید کلیه.
- دستگاه تنفس مصنوعی: برای بیمارانی که ریههایشان از کار میافتد و قادر به تنفس مستقل نیستند.
پیشگیری: ساده ترین راه نجات
بهترین راه برای مقابله با هانتاویروس، پیشگیری است. از آنجایی که هیچ درمان قطعی برای آن وجود ندارد، رعایت نکات زیر حیاتی است. در اینجا یک راهنمای عملی و ساده برای شما آماده است:
نکته: برای هر اقدامی ابتدا دستکش لاستیکی و ماسک بزنید تا ذرات ویروس را تنفس نکنید.
-
تهویه (هوا دادن): قبل از وارد شدن به انبار، کانکس یا کابین قدیمی، درها و پنجره ها را برای ۳۰ دقیقه باز بگذارید تا هوای آلوده خارج شود.
-
خیس کردن (نه جارو کشیدن): هرگز فضولات موش را جارو یا جاروبرقی نکنید. چون باعث بلند شدن گرد و خاک و ویروس در هوا میشود. ابتدا روی آن مواد سفیدکننده (وایتکس) یا آب و مواد ضدعفونی کننده بریزید تا کاملاً خیس شود.
-
تمیز کردن: بعد از خیس شدن، فضولات را با دستمال کاغذی یا دستمال توالت جمع کرده و داخل دو کیسه پلاستیکی بگذارید.
-
شستشوی نهایی: کف و سطوح آلوده را با مواد ضدعفونیکننده شستشو دهید.
-
پایان کار: دستکش و ماسک را به همراه زباله های آلوده در کیسه بسته قرار دهید. بعد از درآوردن دستکش، دست های خود را با آب و صابون بشویید.
علاوه بر این، مهمترین اقدام این است که راه های ورود جوندگان به خانه، محل کار و کمپهای خود را مسدود کنید. اگر در محیطی زندگی یا کار میکنید که احتمال حضور موش وجود دارد (مثل زیرزمین، ساختمانهای قدیمی، یا محیط های روستایی)، این نکات را جدی بگیرید تا از یک بیماری نادر اما خطرناک در امان بمانید.
پرونده ویژه: کشتی کروز هلندی “MV Hondius”
در اردیبهشت ۱۴۰۵، خبر رسید که در یک کشتی تفریحی به نام “MV Hondius” (اموی هوندیوس) متعلق به یک شرکت هلندی، شیوع مشکوک ویروس هانتا باعث مرگ دستکم ۳ نفر (یک زوج هلندی و یک شهروند آلمانی) شد.
این کشتی سفر خود را از آرژانتین آغاز کرده بود و قصد پهلوگیری در جزایر قناری را داشت، اما مقامات بهداشتی اسپانیا به دلیل نگرانی از شیوع بیماری، با این کار مخالفت کردند و مدتی کشتی در دریا سرگردان بود.
آنچه این حادثه را به یک زنگ خطر تبدیل کرد، انتقال احتمالی ویروس از انسان به انسان بود. چون در کشتی هیچ موشی پیدا نشد. کارشناسان احتمال میدهند که “ویروس آند” (سویه نادر آمریکای جنوبی) که توانایی انتقال بین انسان ها را در تماسهای بسیار نزدیک دارد، در این حادثه دخیل بوده است. در این کشتی، مسافران مبتلا شدند.
در تاریخ ۱۵ اردیبهشت ۱۴۰۵، سازمان جهانی بهداشت (WHO) گزارش جدیدی ارائه داد که در رسانه ها منتشر شده است. طبق این گزارش:
- موارد تایید شده: آزمایش ۲ نفر از مسافران مبتلا مثبت اعلام شد.
- بستری ها: یک شهروند بریتانیایی ۶۹ ساله در وضعیت وخیم اما پایدار در بیمارستانی در ژوهانسبورگ بستری است.
- تحت نظر: علاوه بر موارد تایید شده، ۵ مورد مشکوک دیگر نیز در دست بررسی هستند.
شرکت کشتیرانی هواپیماهای مخصوص برای انتقال بیماران بستری به هلند و آلمان اعزام کرده است.
