انتخاب یک نام اصیل و پرمعنا برای فرزند، نخستین هدیه و سرمایهی هویتی هر پدر و مادری است. با تکیه بر تمدنی با قدمت چندین هزار ساله و شاهنشاهانی نامآور چون کوروش، داریوش و خسروان ساسانی و اشکانی، در ادامه گنجینهای است از نامهای پادشاهی، شاهزادگان و بزرگان ایران را گرد آوردهایم. این فهرست، راهنمایی برای انتخاب نامی با شکوه و کهن برای فرزند دلبندتان خواهد بود که یادآور میراث و فرهنگ غنی ایران زمین است.
اسامی شاهزادگان ایرانی
| نام | معنی و ریشه | تبار |
|---|---|---|
| آرشام | (اوستایی) بسیار قوی، نیرومند | هخامنشی (پسر داریوش دوم پادشاه هخامنشی) |
| آریا | آزاده نجیب، نژاد اصلی ایرانیان | هخامنشی (نام یکی از پادشاهان ماد) |
| آریافر | (اوستایی) دارنده شکوه آریایی | هخامنشی (سردار داریوش سوم) |
| آریامن | حامی و پشتیبان آریاییها | هخامنشی (سردار داریوش سوم) |
| آریامهر | دارنده مهر و محبت آریایی | هخامنشی (از نامهای درباری اصیل) |
| آرین | سفیدپوست آریایی و اصیل | کهن (هخامنشی) |
| آسام | (اوستایی) داستان خوشایند و خبر نیک | هخامنشی |
| ارد | (پارتی) خیر و برکت، فرشته نگهبان ثروت | اشکانی (نام چندین تن از پادشاهان اشکانی) |
| اردشیر | (پارسی میانه) شیری که با داد فرمانروایی کند | ساسانی (بنیانگذار سلسله ساسانیان) |
| اردوان | (پارتی) نگهبان درستکاران | اشکانی (نام پنج تن از پادشاهان بزرگ اشکانی) |
| ارشک | از «اشک» پارتی، به معنای دلیر | اشکانی (بنیانگذار سلسله اشکانیان) |
| ارسلان | (ترکی) شیر، دلیر و شجاع | اشکانی/ساسانی (لقب برخی از شاهان و سرداران) |
| اسفندیار | (اوستایی) سپنتا داته، آفریدهٔ مقدس | کیانی (پسر گشتاسب شاه کیانی) |
| افراسیاب | (اوستایی) فرَنگرَسیَه، برتر از همگان | تورانی (پادشاه توران در شاهنامه) |
| انوشیروان | (پارسی میانه) روح و روان جاویدان | ساسانی (نام دو تن از شاهان ساسانی) |
| بابک | (پارسی میانه) پدر کوچک، دوستداشتنی | ساسانی (پدر اردشیر بابکان) |
| بزرگمهر | (پارسی میانه) مهربان و بزرگاندیش | ساسانی (وزیر دانای خسرو انوشیروان) |
| بهمن | (اوستایی) وهومنه، دارای اندیشه نیک | کیانی (پادشاه کیانی در شاهنامه) |
| بهرام | (اوستایی) ورثرغنه، پیروز و شکستناپذیر | ساسانی (نام چندین تن از شاهان ساسانی) |
| پرویز | (پارسی میانه) پیروز و کامیاب | ساسانی (لقب خسرو دوم پادشاه ساسانی) |
| پیروز | (پارسی میانه) کامیاب و ظفرمند | ساسانی (نام یکی از شاهان ساسانی) |
| تخوارگ | (اوستایی) نیرومند و قدرتمند | پیشدادی (نام پادشاه مرو، پدربزرگ فریدون) |
| جاماسپ | (اوستایی) جماسپه، دارای اسب اصیل | کیانی (وزیر و سردار گشتاسب) |
| جمشید | (اوستایی) ییمه خشئته، دارای فرّ ایزدی | پیشدادی (چهارمین پادشاه پیشدادی) |
| چیستا | (اوستایی) چیستا، خرد و دانش | اوستایی (نامی زرتشتی و کهن) |
| خسرو | (پارسی میانه) نیکنام و فرهمند | ساسانی (نام دو پادشاه بزرگ ساسانی) |
| خشایارشا | (اوستایی) خشایارشا، فرمانروای دلیر | هخامنشی (فرزند داریوش بزرگ و شهبانو آتوسا) |
| داریوش | (اوستایی) داریاوئوش، نگهدارنده خوبیها | هخامنشی (نام سه تن از شاهان بزرگ هخامنشی) |
| رهام | (اوستایی) وَهمان، بزرگوار و بخشنده | اشکانی/ساسانی (از پهلوانان نامدار) |
| رستم | (پارسی میانه) رستهم، دلیر و رها شده از قید | اسطورهای (پهلوان یکتای شاهنامه) |
| ساسان | (اوستایی) سرسو، فرهمند و شکوهمند | ساسانی (نام جد و بنیانگذار دودمان ساسانی) |
| سام | (پارسی میانه) پهلوان و سردار بزرگ | پیشدادی (پدر زال و پدربزرگ رستم) |
| سهراب | (پارسی میانه) چهره سرخ و زیبا | اسطورهای (پسر رستم و تهمینه) |
| سورنا | (پارتی) دلیر و پهلوان | اشکانی/ساسانی (سردار نامی اشکانی) |
| سیاوش | (اوستایی) سیاوَخش، صاحب اسب سیاه | کیانی (فرزند کیکاووس، نماد پاکی) |
| شاپور | (پارسی میانه) شاهپور، پسر شاه و شاهزاده | ساسانی (نام سه تن از شاهان بزرگ ساسانی) |
| شاهرخ | (پارسی میانه) دارای چهره شاهانه | ساسانی (لقب و نامی پادشاهی) |
| شهریار | (پارسی میانه) فرمانروای کشور و محبوب | ساسانی (نام یکی از شاهان ساسانی) |
| فرامرز | (پارسی میانه) شکوه و فرّ ایزدی | اسطورهای (پسر رستم و پهلوان نامدار) |
| فرخ | (پارسی میانه) مبارک و خجسته | ساسانی (از نامهای پادشاهی و درباری) |
| فرزانه | (پارسی میانه) خردمند و دانا | ساسانی (نامی عام برای شاهان و بزرگان) |
| فرشاد | (پارتی) شادی و مسرت بسیار | اشکانی (نام یکی از پادشاهان اشکانی) |
| فرهاد | (پارتی) بلندآوازه و شتابنده | اشکانی/ساسانی (به عنوان عاشق افسانهای) |
| فریبرز | (پارسی میانه) بلندمرتبه و گرانمایه | کیانی (پهلوان نامدار در شاهنامه) |
| قباد | (پارسی میانه) فرهمند و باشکوه | ساسانی (پدر انوشیروان و پادشاه ساسانی) |
| کامبوجیه | (پارسی باستان) کَمبوجیه، شاهزاده یا شاه | هخامنشی (پسر کوروش بزرگ و دومین شاه هخامنشی) |
| کارن | (پارتی) شجاع و دلیر | اشکانی/ساسانی (از بازماندگان کاوه آهنگر) |
| کوروش | (پارسی باستان) کوروش، بزرگ و بخشنده | هخامنشی (بنیانگذار شاهنشاهی هخامنشی) |
| کیکاووس | (پارسی میانه) کهای کاووس، فرهمند و توانا | کیانی (پادشاه کیانی و پدر سیاوش) |
| کیخسرو | (اوستایی) کَوی هوسروه، پرآوازه و شیرین | کیانی (پادشاه دادگر و فرزند سیاوش) |
| کیقباد | (پارسی میانه) کَوی کَوآت، دارای فرّ ایزدی | کیانی (نخستین پادشاه دودمان کیانی) |
| کیومرث | (اوستایی) گیومرت، نخستین انسان و پادشاه | پیشدادی (نخستین پادشاه در اساطیر) |
| گرشاسب | (اوستایی) کِرِساسپه، دارای اسب لاغر و تندرو | پیشدادی (پهلوانی که اژدها را کشت) |
| گشسب | (پارسی میانه) گشتاسب، دارای اسب نیرومند | کیانی (پدر بهرام در شاهنامه) |
| گودرز | (پارتی) کداراز، شجاع و پیروز | اسطورهای (پهلوان نامدار در شاهنامه) |
| گیو | (پارسی میانه) گیو، پهلوان و شجاع | کیانی (پهلوان ایرانی در شاهنامه) |
| لهراسب | (اوستایی) اهورَ اَسپه، دارای اسب اهورایی | کیانی (پادشاه کیانی و پدر گشتاسب) |
| مهرداد | (اوستایی) میثرادات، داده شده از مهر | اشکانی (نام چندین تن از شاهان بزرگ اشکانی) |
| مهرزاد | (اوستایی) میثراجات، زاده مهر و عشق | هخامنشی/اشکانی (از نامهای اصیل اشکانی) |
| نرسی | (پارتی) نَرسَه، شجاع و قوی | ساسانی (نام چندین تن از شاهان ساسانی) |
| نوذر | (پارسی میانه) نودر، کوتاه قد اما نیرومند | پیشدادی (پسر منوچهر، از شاهان پیشدادی) |
| نوشین روان | (پارسی میانه) جان جاوید و خوش | ساسانی (لقب خسرو انوشیروان ساسانی) |
| همای | (پارسی میانه) هومای، مرغ سعادت و شکوه | اسطورهای (نام دو ملکه و فرمانروا در کیانی و ساسانی) |
| همراز | (پارسی میانه) همراه و همدم | اشکانی (یکی از پادشاهان اشکانی) |
| هورمزد | (اوستایی) اهورا مزدا، اهورای دانا و بزرگ | ساسانی (نام چندین تن از شاهان ساسانی) |
| هوشنگ | (اوستایی) هوهنگه، نیکاندیش و هوشمند | پیشدادی (دومین پادشاه پیشدادی و یابنده آتش) |
| هووخشتره | (پارسی باستان) هووخشتره، نیکنام و زیرک | مادی (پادشاه بزرگ ماد و بنیانگذار قدرت ماد نو) |
| هژبر | (پارسی میانه) هژبر، شیر و دلیر | اسطورهای (پهلوان در شاهنامه) |
| یزدگرد | (پارسی میانه) یزدگرت، آفریده و ساخته ایزد | ساسانی (نام سه تن از پادشاهان ساسانی) |
اسامی ملکه های ایرانی
| نام | معنی و ریشه | تبار |
|---|---|---|
| آتوسا | قدرت و توانمندی، دختر کوروش بزرگ و همسر داریوش اول هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| آتوسا | نام دختر کوروش و زن داریوش یکم هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| آذرنوش | شیرین و دلانگیز، از نامهای دخترانه در ایران باستان | کهن |
| آزرمدخت | شرم و حیا، یکی از ملکههای ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| آناهیتا | بانوی پاک و بیگناه، الهه آب در ایران باستان | اساطیری |
| آندیا | نام زن اردشیر ساسانی (برگرفته از متون کهن) | تاریخی، ساسانی |
| آمیتیس | نام دختر آستیاک، پادشاه ماد و نام زن کوروش بزرگ / آمیتیس | تاریخی، هخامنشی |
| آپامه | خوشرنگ و آب، دختر اردشیر دوم هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| آرتادخت | دختر راستین، نام شاهزادهای هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| آرمیتا | آرامش یافته، کلمهای زرتشتی به معنای آرمان و عشق پاک | اوستایی، مزدیسنایی |
| آریا | آزاده نجیب، از نامهای برگزیده برای دختران در ایران باستان | کهن |
| آریانا | به معنی از نژاد آریا، سرزمین آریاییها (ریشه نام ایران) | کهن |
| آفریدخت | دختر آفریده شده، از نامهای شاهزادگان در ایران باستان | کهن |
| آشین | ستاره، نام شاهدختی در دوران ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| آلاله | نام گلی است (لاله وحشی)، از جمله نامهای دخترانه اصیل ایرانی | کهن |
| آنایس | از نامهای کهن آناهیتا (الهه آب)، برگرفته از زبانهای باستانی | اساطیری |
| بادامک | زیبا همچون بادام، نام شاهزادهای در درباب ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| باراندخت | دختر باران، از نامهای برگزیده دخترانه در ایران کهن | کهن |
| بتانه / بتن | بت و پیکر، از نامهای شاهزادگان در دورههای میانی ایران | کهن |
| بغازه | بنده و خدمتگزار ایزد بغ، نام شاهدختی هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| پارمیس | نوه کوروش بزرگ (دختر بردیا) / از زنان هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| پارمین | تکهای از (بهشت، ماه و…)، نام شاهدختی هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| پارمیدا | نام دختر بردیا و نوه کوروش پادشاه هخامنشی (دختر بردیا) | تاریخی، هخامنشی |
| پریزاد | زن داریوش دوم هخامنشی (ملکه هخامنشی) | تاریخی، هخامنشی |
| پریزاد | زاده پری، نام شاهدختی در ایران باستان | اسطورهای |
| پوراندخت | دختر خسرو پرویز (خسرو دوم ساسانی) و ملکه ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| پوروچیستا | نام کوچکترین دختر زرتشت (پیامبر Iran باستان) | تاریخی، مزدیسنایی |
| پیشناز | دارای ناز و کرشمه پیشین، از زنان نامدار در شاهنامه (دختر جمشید) | اسطورهای |
| تهمینه | نیرومند و تنومند، نام دختر شاه سمنگان و همسر رستم در شاهنامه | اسطورهای |
| توسدخت | دختر توس (پهلوان نامدار)، از نامهای شاهنامهای | اسطورهای |
| جیلا | درخشنده و زیبا، نام شاهدختی در دوره اشکانی | تاریخی، اشکانی |
| چیستا | دانش و خرد، از نامهای دخترانه اصیل ایرانی (ریشه اوستایی) | کهن |
| چیهره | زیبا چهره و خوش سیما، نام شاهدختی هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| خَتَیتون | بانوی خاندان، از نامهای کهن سغدی و ایرانی شرقی | کهن |
| دالیا | تاک و رز، نام شاهدختی ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| دریادخت | دختر دریا (زیبایی و پاکی)، از نامهای برگزیده در ایران باستان | کهن |
| دُرناز | ناز و کرشمه همچون دُرّ گرانبها، از نامهای دخترانه اصیل | کهن |
| دلاور (دختر) | دلیر و شجاع، نام شاهدختی هخامنشی (اشاره به دلاوری زنان) | تاریخی، هخامنشی |
| دلارام | آرامش دل و مونس جان، از نامهای کهن برای شاهدختان | کهن |
| دِینَک | دیندار و پارسا، نام ملکهای در دوره ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| رودابه | بانوی زیبا و درخشان، نام دختر مهراب کابلی و همسر زال در شاهنامه | اسطورهای |
| رهامدخت | دختر بزرگوار و بخشنده، از نامهای کهن | کهن |
| رویا | همراه با رویا (زیبا) و خیال انگیز، نامی با ریشه اوستایی | کهن |
| روکسانه / روشنک | درخشان و روشن، نام همسر اسکندر مقدونی (دختر داریوش سوم) | تاریخی، هخامنشی |
| زاینده | زنده و پاینده، نام یکی از شاهدختان ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| زریندخت | دختر طلایی (زرین)، نام ملکهای در افسانههای کهن | کهن |
| زریونه | زرین و طلایی، نام شاهدختی در دوره هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| زَردَن | زرد و طلایی، از نامهای کهن دخترانه (ریشه در هخامنشی) | کهن |
| ژاله | شبنم صبحگاهی و باران ریز، از نامهای محبوب دخترانه در ایران کهن | کهن |
| ژیلان / ژیلا | درخشان و بلندمرتبه، نام شاهدختی در سلسله اشکانی | تاریخی، اشکانی |
| ساناز | پر از ناز و کرشمه (مانند ماه)، از نامهای دخترانه اصیل ایرانی | کهن |
| سپنتا | مقدس و پاک (در اوستا: سپنته)، از نامهای دخترانه در متون کهن | اوستایی، مزدیسنایی |
| سودابه | سودمند و سودآور، نام همسر کیکاووس در شاهنامه | اسطورهای |
| سگینا | زیبا و دلربا، نام شاهدختی سکایی در دوره هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| سومیا | از نامهای هخامنشی برای شاهزاده خانمها، اشاره به صلح و دوستی | تاریخی، هخامنشی |
| سیرنگ | معشوق و زیبا روی، نام شاهدختی ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| شاهدخت | دختر شاه و شاهزاده خانم، از القاب کهن | کهن |
| شهرناز | ناز و زیبایی شهر، نام یکی از دختران جمشید (شاهنامه) | اسطورهای |
| شیرین | شیرین و دلپذیر، نام همسر خسرو پرویز پادشاه ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| فرانک | روشن و تابان، نام مادر فریدون پادشاه پیشدادی | اسطورهای |
| فریبا | فریبنده و دلربا، از نامهای دخترانه در ایران کهن | کهن |
| فریما | الهه عشق و ماه، از نامهای کهن دخترانه (اشاره به فریما در اساطیر) | اساطیری |
| کتایون | بانوی خاندان (ریشه کهن)، نام دختر شاه روم و همسر گشتاسب (شاهنامه) | اسطورهای |
| گردآفرید | آفریده شده به گونه گرد (دلیر و جنگجو)، نام دلاورزن در شاهنامه | اسطورهای |
| گردیه | گرد و پهلوان (زن جنگاور و دلاور)، نام خواهر بهرام چوبین در شاهنامه | اسطورهای |
| ماهدخت | دختر ماه، از نامهای دخترانه اصیل در ایران باستان | کهن |
| ماهزاد | زاده ماه، از نامهای مأنوس دخترانه در ایران کهن | کهن |
| ماهگون | مانند ماه، از نامهای محبوب در ایران باستان | کهن |
| ماهیان | مانند ماهی کوچک، نام شاهدختی در دوره ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| مُردُد / مُردُدخت | لقب ملکه ساسانی (پوراندخت)، زنده و جاویدان | تاریخی، ساسانی |
| مروارید | گوهر دریایی، نام شاهدختی هخامنشی | تاریخی، هخامنشی |
| مِهری | مربوط به مهر (عشق و خورشید)، از نامهای دخترانه در ایران کهن | کهن |
| مینو | بهشت و فردوس (در اوستا)، از نامهای برگزیده دخترانه | اوستایی، مزدیسنایی |
| نازبانو | بانوی پرناز و دلربا، از نامهای دخترانه اصیل درباری | کهن |
| ناهید | نام کهن آناهیتا (الهه آب) و ناهید (سیاره زهره) در فارسی دری | اساطیری |
| نرگس | گل سفید و زیبا، نام شاهدختی ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| نسترن | گل سرخ وحشی خوشبو، از نامهای بسیار کهن دخترانه | کهن |
| نوشین | شیرین و گوارا، لقب همسر خسرو پرویز (شیرین) / از نامهای دخترانه اصیل | کهن |
| نیکو | زیبا و خوب، از نامهای دخترانه در ایران باستان | کهن |
| نیلوفر | گل آبی و زیبا، نام شاهدختی ساسانی (ریشه اوستایی: نیل و فر) | تاریخی، ساسانی |
| هورمزد (دختر) | نام اورمزد (خداوند)، در برخی منابع برای دختران به کار میرفته | کهن |
| هومای / همای | پرنده افسانهای سعادت، نام ملکه هخامنشی (همای) | تاریخی، هخامنشی |
| هوشمند (دختر) | باهوش و زیرک، از نامهای برگزیده برای شاهزادگان دختر | کهن |
| یاسمن | گل یاسمن، از نامهای زیبای دخترانه در ایران کهن | کهن |
| یادگار | نامآور و یادگار گذشتگان، از نامهای دخترانه در ایران باستان | کهن |
| یادمان (دختر) | یادآور و خاطره انگیز، از نامهای کهن برای دختران | کهن |
| یُوخته | مقدس و پاکیزه (برگرفته از یخته در اوستا)، نام شاهدختی ساسانی | تاریخی، ساسانی |
| یوتاب | یوتاب (ارنواز) – نیکو سخن و خوش گفتار، نام یکی از خواهران جمشید در شاهنامه | اسطورهای |
در دوران پیش از اسلام، لقب «شاهدخت» (دختر شاه) رایج بود و بسیاری از ملکهها و شاهزادگان با همین عنوان شناخته میشدند. همچنین ساسانیان از عنوان «چهرزاد» (زاده خاندان سلطنتی) برای شاهزادگان استفاده میکردند
چه نام دیگری می دانید که در فهرست بالا قرار داده نشده است؟ لطفا آن را در انتهای همین متن برای ما بنویسید تا به فهرست بالا اضافه گشته و در اختیار دیگر کاربران تیرداد نامه قرار گیرد.
