در زیر فهرستی از بازیگران زن ایرانی فعال پیش از انقلاب ۱۳۵۷ آورده شده است. این فهرست بر اساس نام هنری آنها به ترتیب حروف الفبا مرتب شده است. برای هر بازیگر، خلاصهای از زندگی و فعالیتهای هنری او ذکر گردیده است. نام کدامیک از این بازیگران که بیشتر آن ها رخ در نقاب خاک کشیده اند در ذهن ها مانده است؟
اسامی بازیگران زن قدیمی قبل از انقلاب
آرام
آرام
اعظم میرحسینی با نام هنری آرام (زاده ۱۳۳۲ تهران) هنرپیشه سینما اهل ایران است. وی در فاصله سالهای ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۶ فعالیت میکرد. وی بعد از آشنایی با مازیار پرتو، به سینما راه یافت و با نام هنری آرام، در اولین فیلم؛ گرگ بیزار، با بهروز وثوقی همبازی شد.
ایرن
ایرن
ایرن زازیانس با نام هنری ایرن، در ۲۰ مرداد ۱۳۰۶ از پدر و مادر ارمنی که به ایارن مهاجرت کرده بودند متولد شد. او در فیلمهایی همچون چشم به راه، قاصد بهشت، چشمه آب حیات و مروارید سیاه، محلل، بلوچ، برهنه تا ظهر با سرعت و شام آخر نقشآفرینی کرده بود.
ایرن پس از انقلاب از ادامه کار هنری بازماند. با این حال در دو فیلم جایزه ساخته علیرضا داوودنژاد و خط قرمز به کارگردانی مسعود کیمیایی بازی کرد که هر دو فیلم توقیف شدند و هرگز نمایش داده نشدند.
وی در روز شنبه ۷ مرداد ۱۳۹۱ در سن ۸۵ سالگی به علت بیماری سرطان ریه در بیمارستان دی، تهران درگذشت.
آفرین عبیسی
آفرین عبیسی
آفرین عُبِیسی با نام اصلی صغری عبیسی زادهٔ ۲۲ اسفند ۱۳۳۰ در شهر لاهیجان است. آفرین عُبیسی فعالیت در عرصه سینما را با لیلی و مجنون در سال ۱۳۴۹ به کارگردانی سیامک یاسمی آغاز کرد. در سال ۱۳۷۸ با بازی در فیلم شهرت به کارگردانی ایرج قادری پس از ۲۸ سال دوری از دنیای بازیگری پس از انقلاب ۱۳۵۷ به سینما بازگشت. در همان سال نقش کوتاهی در فیلم کودک و سرباز ساخته رضا میرکریمی ایفا کرد. از بازیهای موفقش پس از فاصله طولانی مدت از بازیگری میتوان به نیمه پنهان اشاره کرد.
پروانه معصومی
پروانه معصومی
سکینه کبودرآهنگی (۱۱ اسفند ۱۳۲۳ – ۶ آذر ۱۴۰۲) مشهور به پروانه معصومی، بازیگر اهل ایران بود. او تحصیلات خود را در دانشکدهٔ زبانهای خارجی دانشگاه ملی ایران به پایان رساند. معصومی در ۳۰ سال آخر زندگی خود در روستای طاهرگوراب از توابع صومعه سرا در گیلان زندگی میکرد.
پروین سلیمانی
پروین سلیمانی
بتول سلیمانیخو (۲۲ خرداد ۱۳۰۱ – ۱۲ خرداد ۱۳۸۸) که با نام هنری پروین سلیمانی شناخته میشود، هنرپیشه اهل ایران بود. وی بازیگری را با بازی در فیلم گلنسا (۱۳۳۲) به کارگردانی سرژ آزاریان آغاز کرد. عمدهٔ شهرت سلیمانی برای ایفای نقش در سریال داییجان ناپلئون (۱۳۵۵–۱۳۵۴) در نقش مادر آسپیران است.
پوری بنایی
پوری بنایی
صدیقه بنایی با نام هنری پوری بنایی (زاده ۱۹ مهر ۱۳۱۹ در اراک) بازیگر سینما است.
او در طول فعالیت هنری خود با بازیگران نامدار و مطرحی چون محمدعلی فردین، ناصر ملک مطیعی، علی نصیریان، ایرج قادری، بهروز وثوقی و بهمن مفید همبازی بوده است.
ثریا قاسمی
ثریا قاسمی
ثریا قاسمی بازیگر سینما و تلویزیون متولد ۲۸ اذرماه سال ۱۳۱۹ در تهران است. نام واقعی اش مولود ملاقاسم و تنها فرزند علی ملاقاسم و حمیده خیرآبادی (مادر سینمای ایران) است.
حمیده خیرآبادی
حمیده خیرآبادی
حمیده خیرآبادی در ۳۰ آذر ۱۳۰۳ در رشت به دنیا آمد. تحصیلاتش را تا دیپلم ادامه داد. سپس در ۲۳ سالگی وارد حوزه تئاتر شد. بیشتر نقشهای حمیده خیرآبادی نقش مثبت بود و در اکثر فیلمها نقش مادر یا مادربزرگ را بازی میکرد. سرانجام در بامداد ۳۱ فروردین ۱۳۸۹ مادر سینمای ایران در سن ۸۶ سالگی و به علت کهولت سن درگذشت.
روح انگیز سامی نژاد
روح انگیز سامی نژاد
صدیقه سامینژاد معروف به روحانگیز بازیگر سینمای ایران بود. وی نخستین هنرپیشه زن اولین فیلم ناطق ایرانی به نام دختر لر است.
صدیقه سامینژاد در روز ۳ تیر ۱۲۹۵ در شهر بم در استان کرمان متولد شد و در سال ۱۳۰۸ به همراه همسرش دماوندی که در استودیو امپریال فیلم بمبئی به کار اشتغال داشت به هندوستان مهاجرت کرد و پس از ۱۸ سال به ایران بازگشت. روحانگیز سامینژاد تا صبح ۱۰ اردیبهشت ۱۳۷۶ در طبقه پایین خانهای دو طبقه واقع در خیابان پاسداران تهران، سروستان ششم زندگی میکرد و سرانجام در عصر چهارشنبه ۱۰ اردیبهشت ۱۳۷۶ در تهران در سن ۸۰ سالگی درگذشت و در قطعه ۳۶ ردیف ۴۴ شماره ۴۱ بهشت زهرا به خاک سپرده شد.
روشنک صدر
روشنک صدر
روشنک صدر با نام اصلی آذر کریمخانی قزقلعه در سال ۱۳۳۸ زاده شد. او توسط رضا بیک ایمانوردی و با فیلم اسلحه وارد دنیای سینما شد و در فیلمهایی چون جایزه، قادر، جاهل و رقاصه، بیدار در شهر، رامشگر، بر فراز آسمانها و … نقش آفرینی کرد.
پس از انقلاب ۵۷ روشنک درگیر اعتیاد شد؛ به گونهای که ۲۸ تیرماه ۱۳۶۶ به علت فشارهای زیاد عصبی و میگساری دچار سکته مغزی شده و در سن ۲۸ سالگی درگذشت.
زری خوشکام
زری خوشکام
زری خوشکام زاده ۱۳۲۶ در اصفهان (که با نام زهرا حاتمی نیز شناخته میشود) بازیگر مطرح سینما و تلویزیون ایران بود که در دهه ۱۳۵۰ با ایفای نقش در فیلمهای موسوم به «فیلمفارسی» به شهرت رسید. او همسر علی حاتمی، کارگردان فقید سینمای ایران، و مادر لیلا حاتمی بازیگر شناختهشده است. خوشکام در ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ در سن ۷۶ سالگی درگذشت.
سپیده
سپیده
نسرین کهزک (زادهٔ ۱ شهریور ۱۳۳۲ در تهران) که با نام هنری سپیده شناخته میشود، بازیگر بازنشستهٔ اهل ایران است. او فعالیتش را در دههٔ ۱۳۵۰ ایران پهلوی آغاز کرد و برای بازی در بیقرار (۱۳۵۲) برندهٔ جایزهٔ بهترین بازیگر نقش دوم زن از جشنواره فیلم سپاس شد. او پس از انقلاب ۱۳۵۷ از بازیگری کنارهگیری کرد. وی یک برادر کوچکتر از خود بنام رامسین کبریتی دارد، امیر علی منطقی پسر سپیده میباشد.
شورانگیز طباطبایی
شورانگیز طباطبایی
شورانگیز طباطبایی (زادهٔ ۱۳۳۲) هنرپیشه ایرانی است که قبل از انقلاب فعالیت میکرد. وی با نام مستعار «کاترین» و با فیلم اکبر دیلماج ساختهٔ خسرو پرویزی به سینما آمد. او پس از انقلاب۱۳۵۷ با محمد صالحعلا ازدواج کرد.
شهلا ریاحی
شهلا ریاحی
قدرتالزّمان وفادوست، معروف به شهلا ریاحی (زادهٔ ۱۸ شهریور ۱۳۰۵ در تهران – درگذشتهٔ ۱۰ دی ۱۳۹۸ در تهران)، هنرپیشه سینما، تئاتر و تلویزیون بود. او با ساخت فیلم مرجان، اولین کارگردان زنِ سینمای ایران شد.
شهناز تهرانی
شهناز تهرانی
شهناز تهرانی (زادهٔ ۱ فروردین ۱۳۳۳) بازیگر، خواننده، رقصنده و گوینده رادیوی اهل ایران است.
طوطی سلیمی
طوطی سلیمی
طوطی سلیمی (۹ آبان ۱۳۳۳ در تهران – ۲۳ اردیبهشت ۱۳۹۱ در بیمارستان شهدای تجریش تهران) بازیگر سینمای قبل از انقلاب ایران بود. او فعالیت خود را با نام طوبی سلیمی آغاز کرد. او طی سالیان محدود فعالیت خود در سینما در فیلم هایی چون کینه، سنجر، صمد آرتیست میشود، صمد خوشبخت میشود، تکیه بر باد، ولی نعمت، رابطه جوانی، مرد نا آرام، مرد شرقی زن فرنگی شرکت نمود.
فخری خوروش
فخری خوروش
فخری خوروش در ۱۰ خرداد ۱۳۰۹ در کرمانشاه به دنیا آمد و در ۲۰ خرداد ۱۴۰۲در لس آنجلس از دنیا رفت. نخستین تجربهٔ بازیگری او، حضور در نمایش دستهای آلوده اثر ژان-پل سارتر بود که مورد استقبال قرار گرفت. او یکی از معدود بازیگران زنی بود که پس از انقلاب ۱۳۵۷ نیز به فعالیت خود در ایران ادامه داد.
فرخ لقا هوشمند
فرخلقا هوشمند
فرخلقا هوشمند با نام اصلی فرخلقا پوررسول ( ۱۳۰۷ – ۲۲ تیر ۱۳۸۸) بازیگر پیشکسوت تئاتر، سینما و تلویزیون بود. فرخلقا هوشمند سابقه حضور در بیش از ۷۰ فیلم سینمایی را دارد که از میان آنها میتوان به شب قوزی (فرخ غفاری)، خواستگار (علی حاتمی)، کلاغ (بهرام بیضایی) و مجموعه فیلمهای صمد اشاره کرد.
فرزانه تاییدی
فرزانه تاییدی
فرزانه تأییدی (۱۳۲۴ – ۴ فروردین ۱۳۹۹) هنرپیشه سینما و تئاتر ایران بود. وی در فیلمهایی چون بدون دخترم هرگز، فریاد زیر آب، سفر سنگ و خاک و مجموعه تلویزیونی طلاق، ساخته مسعود اسدالهی، ایفای نقش کرد.
فرشته جنابی
فرشته جنابی
فرشته جنابی متولد ۱۳۲۷ در تهران، با فیلم زن یکشبه پا به سینما گذاشت و خیلی زود مورد توجه فیلمسازان قرار گرفت. او در فیلم جنجالی قیامت عشق همبازی عزتالله انتظامی بود. فیلم برهنه تا ظهر با سرعت ساخته خسرو هریتاش نیز دیگر فیلم جنجالی او محسوب میشود که در آن در کنار فرامرز صدیقی نقشآفرینی کرد. فرشته جنابی درنهایت پس از حدود بیست سال زندگی پنهانی درسال ۱۳۷۷ در سن ۵۰ سالگی در انزوا از دنیا رفت.
فروزان
فروزان
پروین خیربخش با نام هنری فروزان (زاده ۴ شهریور ۱۳۱۶ در بندر انزلی – درگذشتهٔ ۴ بهمن ۱۳۹۴ در تهران) بازیگر و دوبلور اهل ایران بود.
فیلم دایره مینا (۱۳۵۷) به کارگردانی داریوش مهرجویی تنها فیلم فروزان در سینمای موسوم به موج نو است اما او در فیلمهای کارگردانان صاحبنامی مانند علی حاتمی، فریدون گله و شاپور قریب نیز حضور داشت. فیلمهای ساحل انتظار، انسانها، گنج قارون، خاطرخواه، باباشمل، ایوب و دالاهو از فیلمهای مشهور و پرفروش او بودند.
کبری سعیدی
کبری سعیدی
کبری امینسعیدی (۱۸ آذر ۱۳۲۹ – ۲۷ مرداد ۱۴۰۴) با نام هنری شهرزاد، بازیگر و نویسندهٔ ایرانی بود. او یکی از نخستین فیلمسازان زن در سینمای ایران محسوب میشود. پس از انقلاب ۱۳۵۷ همه داراییها، کتابها و فیلمهایش را از دست داد. او در سال ۱۳۶۴ به آلمان مهاجرت کرد. اما پس از ۷ سال دوباره به ایران بازگشت و سالهای پایانی عمر خود را در شهرهای گوناگون، از جمله سیرجان کرمان با بیماری و مشکلات مالی گذراند.
کتایون امیرابراهیمی
کتایون امیرابراهیمی
کتایون امیرابراهیمی (زادهٔ ۱۳۱۸) بازیگر اهل ایران است. او فعالیت خود را با فیلم تار عنکبوت (۱۳۴۲) آغاز کرد. پدرش کارمند وزارت امور خارجه و از نوادگان امیرالامرای کرمانی بود و وقتی به باکو رفته بود با مادرش آشنا شد و ازدواج کرد. مادر کتایون اهل باکو بود و تحصیلاتش را در شوروی گذرانده بود.
گوگوش
گوگوش در جوانی
فائقه آتشین (زادهٔ ۱۵ اردیبهشت ۱۳۲۹) که با نام هنری گوگوش شناخته میشود، خواننده و بازیگر سابق ایرانی است. گوگوش عمدتاً بهخاطر تأثیراتش در موسیقی پاپ ایران مشهور است؛ امّا در دهههای ۱۳۳۰ تا ۱۳۵۰ خورشیدی در فیلمهای مختلفی نیز بازی کرده است.
لیلا فروهر
لیلا فروهر در جوانی
لیلا فروهر متولد ۴ اسفند ۱۳۳۷ خورشیدی در اصفهان است. وی در خانوادهای هنرمند از پدر و مادری هنرپیشه به نامهای جهانگیر فروهر و فرنگیس فرحزادی به دنیا آمد. لیلا از سه سالگی پا به صحنهٔ تئاتر گذاشت و به نقش آفرینی در تئاترهای مختلف در تئاتر سپاهان اصفهان در کنار پدر و مادر خود و هنرمند سرشناس تئاتر ارحام صدر پرداخت.
مستانه جزایری
مستانه جزایری
مستانه جزایری (زادهٔ ۱۳۲۴ در تهران) بازیگر سینما و تلویزیون است. او پس از اتمام تحصیلات متوسطه فعالیت هنری خود را با فیلم آبنبات چوبی به کارگردانی امان منطقی در سال ۱۳۵۱ شروع کرد.
ملکه رنجبر
ملکه رنجبر
ملکه رنجبر فرزند عبادالله رنجبر هنرمند و از اولین پایهگذاران تئاتر در سال ۱۳۱۰ در رشت متولد شد. از مهمترین فیلمهایی که او بازی کرده میتوان به اعتراف (مجید فهیمخواه) و دو فیلم ابوالحسن داوودی یعنی مرد بارانی و نان و عشق و موتور ۱۰۰۰، و چپدست ۱۳۸۴ به کارگردانی (آرش معیریان) اشاره کرد. ملکه رنجبر پنجشنبه ۸ اسفند ۱۳۹۸ در بیمارستان کسری تهران پس از تحمل یک دوره بیماری در ۸۸ سالگی درگذشت.
ملیحه نصیری
ملیحه نصیری در کنار داریوش اقبالی
حکیمه ایمانقزی با نام هنری ملیحه نصیری (۱۳۰۵ – ۲۳ دی ۱۳۸۱) بازیگر اهل قائم شهر استان مازندران بود. تصویر بالا مربوط به بازی ملیحه نصیری در کنار داریوش اقبالی در فیلم فریاد زیر آب است.
مهری ودادیان
مهری ودادیان
کبری ودادیان غلامحسینی (۲ خرداد ۱۳۱۵ – ۹ اسفند ۱۳۸۹) مشهور به مهری ودادیان، بازیگر اهل ایران بود. شازده احتجاب، تنگسیر، تنگنا، رگبار، خاطرخواه، قلندر، خداحافظ رفیق، صبح روز چهارم، زیر پوست شب و شوهر آهو خانم از جمله فیلمهایی است که پیش از انقلاب در آنها به ایفای نقش پرداخت.
مهین شهابی
مهین شهابی
مهین نیک طبع مشهور به مهین شهابی در سال ۱۳۱۵ در شهر تهران به دنیا آمد. حضور در فیلم گاو نیز از جمله تجربیات موفق سینمایی او به شمار می آید. مجموعه تلویزیونی آینه یکی از محبوب ترین سریال های دهه ۶۰ سیما است که با حضور مهین شهابی ساخته شد و ترانه مادری از آخرین کارهای وی به حساب می آید. مهین شهابی اردیبهشت سال ۱۳۸۹ به علت سکته مغزی به حالت کما در بیمارستان بستری شد و اول شهریور همان سال دار فانی را وداع گفت.
مینو شفیع
مینو شفیع
مینو شفیع (زاده ۱۳۳۵، تهران) بازیگر سینما و تلویزیون ایران در قبل از انقلاب است. او دختر رضا شفیع همان بازیگری است که نقش پدرش را در فیلمهای صمد بازی میکرد.
نوری کسرایی
نوری کسرایی
نوری کسرائی در ۱ فروردین ۱۳۳۰ در تهران متولد شد. او در سال ۱۳۴۹ با فیلم پنجره ساخته جلال مقدم به سینما معرفی شد و در کمتر از یک دهه تا سال ۵۷ در ۱۹ فیلم به ایفای نقش پرداخت.
او در فیلمهای نسبتاً متفاوت و غیرکلیشهای بازی کرد که برخی از آنها از جمله تنگنا و تنگسیر از ساختههای امیر نادری، مسلخ ساخته هادی صابر و شازده احتجاب ساخته بهمن فرمانآرا جزو مهمترین فیلمهای موج نوی سینمای ایران بهشمار میآیند.
نوری کسرایی در ۲۱ دی ۱۳۹۸ در سن ۶۸ سالگی در خانه خود در تهران درگذشت و پیکرش دو روز بعد پیدا شد. علت مرگ او سکته و فشار خون بالا اعلام شد.
نوش آفرین
نوش آفرین
فاطمه عبدی گلنکشی با نام هنری نوشآفرین، ۱۱ اسفند ۱۳۳۵ در روستای گلنگش بخش خورگام شهرستان رودبار گیلان به دنیا آمد. در دوران طفولیت و زمانی که ۵ سال داشت، پدر و مادرش از هم جدا شدند. چهار خواهر و دو برادر تنی و ناتنی دارد که حاصل ازدواج دوباره پدرش هستند.
هاله نظری
هاله نظری
فاطمه نظری معروف به هاله نظری متولد ۱۳۳۲بازیگر قبل از انقلاب اهل شهر ابهر است. وی هم اکنون در شهر لس آنجلس برنامه تلویزیونی اجرا میکند.