بهروز رضوی، صدای بیبدیل و بمی که بیش از پنج دهه با برنامه «کتاب شب» رادیو همراه بود و مفاهیم عمیق ادبیات کلاسیک و مدرن ایران و جهان را با لحنی منحصربهفرد به گوش میلیونها مخاطب رساند، در خرداد ۱۴۰۵ پس از یک دوره بیماری طولانی چشم از جهان فروبست. او نهتنها یکی از ماندگارترین صداهای تاریخ رادیو و دوبله ایران، بلکه نمادی از تعهد، دانش ادبی و اخلاق حرفهای در عرصه گویندگی و روایت شفاهی بود.
مشخصات شخصی
- نام کامل هنگام تولد: محمدرضا رضوی نیا
- نام هنری: بهروز رضوی
- تاریخ تولد: ۱۰ دی ۱۳۲۶
- محل تولد: یزد
- تاریخ درگذشت: ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ (۷۸ سالگی)
- محل درگذشت: کرج
- ملیت: ایرانی
- پیشه: صداپیشه، گوینده، مجری رادیو و تلویزیون، بازیگر، ترانهسرا
- سالهای فعالیت: ۱۳۴۷ تا ۱۴۰۵
- محل زندگی: از سال ۱۳۷۴ تا پایان عمر در کرج ساکن بود
- نشانها: دریافت نشان درجه یک هنری در خرداد ۱۳۹۹
زندگی شخصی و خانوادگی
بهروز رضوی در خانوادهای سنتی و پرجمعیت در یزد به دنیا آمد. پدرش یزدی و مادرش اصالتاً مشهدی بود. او تا هشت سالگی در یزد به مدرسه مارکار میرفت و کلاس سوم ابتدایی بود که همراه خانواده به تهران مهاجرت کرد. خانواده رضوی از خانوادههای پرجمعیت بود. بهروز رضوی یکی از ۹ خواهر و برادر بود (سه برادر و شش خواهر).
پس از فوت برادرش که دومین فرزند خانواده و پسری هنرمند و بااحساس بود، خانواده به هشت خواهر و برادر کاهش یافت. خواهر او عاطفه رضوی، بازیگر و چهرهپرداز شناختهشده ایرانی است و برادر دیگرش، مرحوم بهزاد رضوی، از مدرسان آواز و نوازندگان تنبک بود.
از نظر زندگی مشترک، بهروز رضوی سالها پیش ازدواج کرده بود اما متأسفانه همسر اول او چندین سال پیش دار فانی را وداع گفت. پس از فوت همسر اولش، او بار دیگر ازدواج کرد.
وی در مجموع صاحب شش فرزند بود؛ سه فرزند از همسر اول و سه فرزند از همسر دوم خود داشت. او در مصاحبهای با جامجم آنلاین درباره تربیت فرزندان گفته بود: «برای تربیت فرزند عمل لازم است نه حرف.» خود را در مسیری که در زندگی طی کرده راضی میدانست.
صدای بهروز رضوی
صدای بهروز رضوی، صدایی بسیار بم، گرم، مخملی و دارای بافتی نرم بود که از بسیاری همکارانش متمایز میکرد. منتقدان معتقدند بمی صدای او نه آن بم خشکی که گاهی با اقتدار اشتباه گرفته میشود، بلکه بمی نرم و گرم بود که گویی از پشت پارچهای کلفت میآمد و در همان حال هیچچیز از وضوحش کم نمیشد. کارشناسان صدای ایشان را بمترین صدا در میان گویندگان ایرانی میدانند و مهارت استفاده از این نوع صدا را بسیار حساس ارزیابی میکنند.
خود او معتقد بود جنس صدایش ریشه در جغرافیای کویری دارد. وی در مصاحبهای با هفته کانادا گفت: «ضرورت اقلیمی و جغرافیایی ویژگیهای صدا را شکل میدهد. ساکنان کویر صدای بم دارند چون در صحرا اکویی نیست که به رسایی صدا کمک کند، خود صدا باید آنقدر رسا باشد که تا ته کویر برود.» همچنین اشراف فوقالعاده او بر ادبیات فارسی و تبحر در شعرخوانی، ترکیبی منحصربهفرد از صدا و دانش را پدید آورده بود که او را در میان مخاطبان رادیو محبوب و ماندگار کرد.
کارنامه هنری و کاری
آغاز فعالیت هنری
علاقه بهروز رضوی به هنر از موسیقی آغاز شد. او نواختن سازدهنی را تجربه کرد و سنتور را نزد برادرش بهزاد آموخت. همچنین در کلاسهای آواز استاد اسماعیل مهرتاش در کنار هنرمندانی چون محمدرضا شجریان حضور داشت. هرچند به موسیقی علاقه داشت، اما حوزههای گویندگی و صداپیشگی را برای خود جذابتر یافت. پس از موفقیت در مسابقات فن بیان اردوهای آموزشی رامسر، به رادیو دعوت شد و فعالیت حرفهای خود را از سال ۱۳۴۷ به عنوان نویسنده گروه «ادب امروز» رادیو آغاز کرد. مدتی بعد، به دلیل کمبود گویندگان، فرصت خواندن متون رادیویی را به دست آورد و توانست با صدای گرم و بم خود در تست گویندگی پذیرفته شود.
اولین دستمزد گویندگیاش در سال ۱۳۴۷ مبلغ ۸۰ تا ۸۵ تومان بود.
برنامه «کتاب شب»
بهروز رضوی بیش از سه دهه با برنامه «کتاب شب» رادیو تهران همراه بود و بیش از ۱۲۰۰ کتاب را در این مدت معرفی و روایت کرد. این برنامه با محوریت بازخوانی آثار مشهور ایران و جهان، شنبه تا چهارشنبه هر هفته از رادیو تهران پخش میشد. او سرپرستی هدایت گویندگان نسل دوم این برنامه را نیز بر عهده داشت.
کتابهای صوتی و روایتها
بهروز رضوی صدها کتاب صوتی از متون کهن ادبیات کلاسیک و معاصر ایران و جهان را روایت کرده است. از جمله آثار صوتی وی میتوان به «بوف کور»، «نهجالبلاغه»، «پیرمرد و دریا»، «بابا لنگدراز»، داستانهای کوتاه ریموند کارور، رولد دال، هاینریش بل و آنتون چخوف اشاره کرد. همچنین روایت مجموعه مستند ایران را بر عهده داشت.
ترانهسرایی
بهروز رضوی سراینده ترانههای مشهوری همچون «کویر دل» و «گمشده» (با مطلع «اونی که میخواستی تو غبارها گم شد») با صدای مرجان و آهنگسازی فریبرز لاچینی است که از ماندگارترین ترانههای موسیقی پاپ پیش از انقلاب محسوب میشود.
تیزرخوانی و گویندگی تبلیغات
او را میتوان یکی از بنیانگذاران تیزرخوانی حرفهای در ایران دانست. بهروز رضوی از چارچوبمدارترین گویندگان تیزر بود که صدای خود را به راحتی در اختیار هر تیزری قرار نمیداد. تعداد و نحوه پخش و برندی که قرار بود تبلیغ کند از موارد مهم برای ایشان محسوب میگشت. وی بالاترین دستمزد را در میان گویندگان ایرانی داشت و این دستمزد به دلیل سختگیری در انتخاب کار توسط وی بود. چه بسیار کارهایی که بهروز رضوی به صورت رایگان برای دانشجویان و امور خیریه انجام داده است. در میان کارفرمایان گاهی رقابتی برای بکارگیری صدای ایشان وجود داشت.
رادیو و تلویزیون
بهروز رضوی خود را «فرزند رادیو» میدانست و با وجود دستمزد بسیار ناچیز در رادیو، صرفاً به دلیل تعلق خاطر همچنان در رادیو فعالیت میکرد. او سابقه همکاری رادیویی با مهدی اخوان ثالث، شاعر نامدار معاصر، را داشت. همچنین اجرای برنامههای متعددی در رادیو فرهنگ و رادیو تهران بر عهده داشت.
بازیگری
بهروز رضوی در چندین فیلم و سریال به عنوان بازیگر نقشآفرینی کرده است:
سریالها و فیلمها:
- سریال «گناه فرشته» (۱۴۰۲)
- «رادیو ترانزیست» (۱۳۹۹)
- مستند «اینجا چراغی روشن است» (۱۳۹۶)
- مستند «روزگار بهروز» ساخته ابوالفضل توکلی (۱۳۹۵)
- «آبادانیها» (۱۳۷۱)
- «شعلههای خشم» (۱۳۷۱)
- «یک بار برای همیشه» (۱۳۷۱)
- «دادستان» (۱۳۷۰)
- «شانس زندگی» (۱۳۷۰)
- «آب را گل نکنید» (۱۳۶۸)
- «جستجوگر» (۱۳۶۸)
- «ردپایی بر شن» (۱۳۶۶)
- «محموله» (۱۳۶۶)
- «سفر به چزابه» (۱۳۷۴)
- «نجاتیافتگان» (۱۳۷۴)
- «هرجایی» (۱۳۵۳)
دوبله:
- دوبله به جای نقش ابنعباس با بازی علی آزاد در سریال «امام علی (ع)» (۱۳۷۰-۱۳۷۵)
- گویندگی در سریال «تنهاترین سردار» (۱۳۷۵-۱۳۷۷)
- گویندگی در فیلم «روز شیطان» (۱۳۷۵)
- روایتگری در سریال «سنگ و شیشه» (۱۳۷۲)
سایر فعالیتها
- اجرای برنامه تلویزیونی «سیری در انقلابهای جهان»
- تدریس و آموزش فنون صداپیشگی به علاقهمندان
علت درگذشت
بهروز رضوی در ماههای پایانی عمر به دلیل مشکل ریوی و عارضه مغزی در بخش مراقبتهای ویژه بیمارستان نیکان شرق کرج بستری بود. حدود دو هفته پیش از درگذشت، او دچار کاهش ناگهانی سطح هوشیاری شد و پزشکان با کشیدن مایع مغزی از طریق نخاع، شرایط او را بهبود دادند و او به هوش آمد و توانایی تکلم و تحرکش بازگشت. اما متأسفانه بهبودی کامل حاصل نشد و سرانجام در شامگاه ۲۴ خرداد ۱۴۰۵ در سن ۷۸ سالگی دار فانی را وداع گفت.
مراسم تشییع پیکر ایشان صبح چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ از مقابل مسجد بلال صداوسیما برگزار شد و پیکر این هنرمند در قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س) به خاک سپرده شد.
پیام تسلیت رئیس رسانه ملی در پی درگذشت بهروز رضوی
رئیس سازمان صداوسیما با صدور پیامی درگذشت بهروز رضوی را به همکاران، جامعه هنری و بازماندگان وی تسلیت گفت.
به گزارش خبرگزاری ایمنا، پیمان جبلی طی پیامی درگذشت بهروز رضوی را تسلیت گفت.
متن پیام رئیس سازمان صداوسیما به شرح زیر است:
«باسمه تعالی
درگذشت استاد فرزانه و صدای جاودان ایران، جناب آقای بهروز رضوی را به همکاران ارجمندم در سازمان صداوسیما و جامعه هنری کشور تسلیت میگویم.
آن هنرمند نامی، صداپیشه، بازیگر و گوینده چیرهدست، راوی باورمند حماسهها، قصهها و آرمانهای شکوهمند ملتی بزرگ بود، با صدایی که در تاروپودش عشقی زیبا به وطن و تعهدی والا به میراث گرانبهای ادبیات غنی، تاریخ و تمدن این مرزوبوم بافته شده بود؛ صدایی که خاطره طنین گرم، رسا، موقر و بااحساسش از حافظه ملت قدردان و هنردوست ایران زدوده نخواهد شد.
ضایعه فقدان این همکار پیشکسوت و یکی از الگوهای نسلهای حاضر و آینده رادیو و تلویزیون، برای خانواده محترم آن مرحوم، اهالی رسانه، هنرمندان کشور و همه دوستداران فرهنگ و فضیلت، اندوهی بزرگ است. از خداوند متعال برای آن عزیز فقید، رحمت واسعه الهی، آرامش ابدی و همنشینی با نیکان و صالحان و برای بازماندگان گرانقدر، صبر جمیل و اجر جزیل مسئلت دارم.»
بهروز رضوی با صدای ماندگار خود، پلی بود میان نسلهای مختلف ایرانی با ادبیات فاخر و گنجینه فرهنگی این سرزمین. فقدان او، پایان یک دوران طلایی در رادیوی ایران را رقم زد، اما صدایش همچنان در کتابهای صوتی و برنامههای ضبطشده، روایتگر لحظات ناب ادبی برای مخاطبانش باقی خواهد ماند.
