تاریخ معاصر خاورمیانه با نامهای زیادی گره خورده است، اما کمتر نامی مانند “قاسم سلیمانی” توانسته است چنین قطببندی عمیقی در سطح جهانی ایجاد کند. برای بسیاری در ایران، او یک “قهرمان ملی” و “شهید” است که امنیت منطقه را حفظ کرد. زندگی او روایتی شگفتانگیز از صعود یک روستازاده فقیر به قلههای قدرت نظامی و تأثیرگذاری سیاسی است.
از کوهستانهای کرمان تا کارگری در شهر
داستان قاسم از ۲۰ اسفند ۱۳۳۵ در روستای دورافتاده و کوهستانی “قنات ملک” در شهرستان رابر استان کرمان آغاز شد. اگرچه در برخی روایت اشاره شده است که حاج فاسم از قوم لر بوده است. او در میان طایفهای به نام “سلیمانی کرمانی” و در خانوادهای رشد کرد که فقر، همزاد همیشگیشان بود.
او فرزند میانی یک خانواده پرجمعیت با ۵ خواهر و برادر بود. پدرش “حسن”، کشاورزی زحمتکش و پشمریس بود که زیر بار بدهیهای سنگین کشاورزی کمر خم کرده بود. قاسم، برای آنکه باری از دوش خانواده بردارد، در سن ۱۳ سالگی مدرسه را رها کرد.
او به کرمان رفت و بازوهای جوانش را در کارهای ساختمانی به خدمت گرفت. مدتی بعد به عنوان پیمانکار سازمان آب کرمان مشغول به کار شد.
در همین سالها بود که نوجوانی او با ورزش بدنسازی و حضور در مجالس مذهبی شکل گرفت. سخنرانیهای “حجتالاسلام کمیاب”، که از شاگردان آیتالله خامنهای بود، جرقههای اولیه فعالیتهای انقلابی را در ذهن او روشن کرد.
تشکیل خانواده و زندگی در لفافهای از محرمانگی
سلیمانی در اوایل دهه ۲۰ سالگی ازدواج کرد. با وجود شهرت جهانیاش در سالهای بعد، او همواره حریم خصوصی خانوادهاش را به شدت محافظت میکرد. همسر او، که نامش هرگز به طور رسمی فاش نشد، در تمام سالهایی که قاسم در مأموریتهای بیپایان نظامی به سر میبرد، مدیریت خانه و تربیت فرزندان را بر عهده داشت. آنها زندگی سادهای را در شهرک شهید دقایقی تهران سپری میکردند.
جدول معرفی فرزندان و اعضای خانواده
| نام فرزند | توضیحات و فعالیتها |
|---|---|
| زینب سلیمانی | متولد ۱۳۷۰، مدیر بنیاد حفظ و نشر آثار پدر، تحصیلکرده علوم سیاسی و همسر رضا صفیالدین (پسر مقام ارشد حزبالله) |
| نرجس (نرگس) سلیمانی | عضو شورای شهر تهران (دوره ششم) و همسر سید ابوذر خضرائی افضلی |
| فاطمه سلیمانی | دارای زندگی خصوصی و حضور کمتر در رسانهها |
| حسین سلیمانی | دارای زندگی شخصی و به دور از فعالیتهای سیاسی علنی |
| رضا (محمدرضا) سلیمانی | کمتر در رسانهها ظاهر شده است |
در برخی روایت ها اشاره شده است که که یکی از فرزندان پسر او در کودکی فوت کرده است.
سربازی که از ۴۵ روز آموزش به “فرماندهی سایه” رسید
پس از انقلاب ۱۳۵۷، سلیمانی به سپاه پاسداران پیوست. نکته جالب اینجاست که او تنها ۴۵ روز آموزش نظامی دید، اما نبوغ او در میدان نبرد، این کمبود آموزش رسمی را جبران کرد. او خود را “سرباز صفر ولایت” مینامید و وفاداری مطلقش به آیتالله خامنهای، مسیر پیشرفت او را هموار کرد.
در دوران جنگ ایران و عراق، او فرماندهی لشکر ۴۱ ثارالله کرمان را بر عهده گرفت و در عملیاتهای مهمی چون والفجر ۸ و کربلای ۴ و ۵ بارها مجروح شد. لقب “خطشکن” میراث همان دوران است. پس از جنگ، او به مبارزه با اشرار و قاچاقچیان مواد مخدر در شرق کشور پرداخت و در سرکوب اعتراضات داخلی (مانند سالهای ۷۸ و ۸۸) نیز نقش ایفا کرد.
نیروی قدس: معمار محور مقاومت
از سال ۱۳۷۶، سلیمانی بر کرسی فرماندهی نیروی قدس نشست؛ واحدی که مسئول عملیاتهای برونمرزی ایران بود. او روابط تهران را با گروههایی نظیر حزبالله لبنان، حماس، جهاد اسلامی، حوثیهای یمن و شبهنظامیان عراقی به سطح جدیدی از استراتژی رساند.
در غرب، او را مسئول تأمین بمبهای کنار جادهای (EFP) و مرگ بیش از هزار سرباز آمریکایی میدانستند، در حالی که در ایران، او را معمار شکست داعش و “مدافع حرم” میخواندند که با هماهنگی با روسیه و حمایت از بشار اسد، نقشه منطقه را تغییر داد.
شهادت در فرودگاه بغداد
بامداد ۱۳ دی ۱۳۹۸، پایان راه زمینی فرماندهی بود که سالها از چنگ ترور گریخته بود. در عملیاتی موسوم به “آذرخش کبود” که به دستور مستقیم دونالد ترامپ انجام شد، پهپادهای آمریکایی کاروان او را در نزدیکی فرودگاه بغداد هدف قرار دادند.
در این حمله، او به همراه ابومهدی المهندس شهید شد. شدت انفجار به حدی بود که جسد او از روی انگشتر معروفش شناسایی شد.
میراث و نگاهی به آینده
شهادت قاسم سلیمانی موجی از واکنشهای جهانی را برانگیخت. ایران با حمله موشکی به پایگاه عینالاسد پاسخ داد و سازمان ملل این ترور را نقض حقوق بینالملل دانست.
تشییع پیکر حاج قاسم با حضور میلیونها نفر، به یکی از پرجمعیتترین مراسمهای تاریخ پس از آیتالله خمینی تبدیل شد. امروزه، سلیمانی در ایران با عنوان “سردار دلها” شناخته میشود.
