سریال «متهم گریخت» به کارگردانی رضا عطاران و نویسندگی سعید آقاخانی، یکی از درخشانترین نقاط عطف طنز تلویزیونی ایران در دهه ۸۰ است. این اثر که در رمضان ۱۳۸۴ برای اولین بار روی آنتن رفت، چنان با تار و پود فرهنگ عامه گره خورد که با گذشت بیش از دو دهه، هنوز هم تماشای آن در رمضان ۱۴۰۴ برای نسلهای مختلف جذابیت دارد. اما این بار، لبخند تماشاگر با نگاهی حسرتبار به صفحه تلویزیون گره میخورد؛ چرا که لشکری از شادیآفرینان این سریال، حالا در خاک آرام گرفتهاند. این مقاله ادای احترامی است به هنرمندانی که در اوج سادگی، لبخند را به خانههای ما هدیه دادند.
اسامی بازیگران فوت شده سریال متهم گریخت
۱. سیروس گرجستانی؛ تپش قلب «هاشم آقا»
سیروس گرجستانی، ستون اصلی و بازیگر نقش اول سریال، متمدن به سال ۱۳۲۳ در بندرانزلی بود. او با ایفای نقش «هاشم آقا»، شمایل یک پدر سنتی، زودرنج اما بینهایت دلسوز را به شکلی ارائه داد که هر ایرانی میتوانست بخشی از پدر یا پدربزرگ خود را در او ببیند. گرجستانی پیش از این سریال نیز وزنه سنگینی در تئاتر و سینمای ایران بود، اما «متهم گریخت» او را به اوج محبوبیت مردمی رساند.
- تاریخ درگذشت: ۱۲ تیر ۱۳۹۹
- علت درگذشت: سکته قلبی ناگهانی در حالی که مشغول ایفای نقش در سریال «شرم» بود.
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، تهران.
۲. احمد پورمخبر؛ پدیدهی طنز عطاران
احمد پورمخبر متولد ۱۳۱۹ در محله گلوبندک تهران، یکی از عجیبترین و شیرینترین داستانهای ورود به بازیگری را داشت. او که در سنین پیری توسط رضا عطاران کشف شد، با بازی در نقش «مش قربان» و تکیهکلامهای خاصش، به سرعت به یکی از محبوبترین بازیگران طنز تبدیل شد. صداقت و صمیمیت عجیبی در بازی او وجود داشت که باعث میشد بیننده احساس کند او واقعاً در حال زندگی کردن مقابل دوربین است.
- تاریخ درگذشت: ۳۰ تیر ۱۳۹۹ (تنها ۱۸ روز پس از همکارش سیروس گرجستانی)
- علت درگذشت: سکته مغزی و کهولت سن پس از یک دوره کوتاه بستری.
- محل دفن: آرامستان بهشت سکینه، کرج (قطعه هنرمندان).
۳. محمود بهرامی؛ شازدهیِ دنیای طنز
محمود بهرامی متولد ۱۳۱۶ در تویسرکان، از پیشکسوتان سینما و تلویزیون بود که فیزیک خاص و بیان منحصربهفردش، او را برای نقشهای کمدی ایدهآل میکرد. او در «متهم گریخت» ایفاگر نقش «شازده» (صاحبکار هاشم در تعمیرگاه کفش) بود. حضور او همواره با چاشنی طنز سیاه و نگاههای نافذ همراه بود که تضاد جالبی با شخصیت سادهدل هاشم ایجاد میکرد.
- تاریخ درگذشت: ۱۵ تیر ۱۳۸۹
- علت درگذشت: نارسایی ریوی و قلبی پس از مدتی بستری در بیمارستان لبافینژاد.
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، تهران.
۴. رضا داوودنژاد؛ جوانی که زود پر کشید
رضا داوودنژاد متولد ۱۳۵۹ در تهران، فرزند کارگردان بزرگ علیرضا داوودنژاد، نماد انرژی و صمیمیت در کارهای طنز بود. او در این سریال در نقش جوانی ثروتمند اما ساده ظاهر شد که با خانواده هاشماقا درگیر ماجراهایی میشد. لبخندهای همیشگی و بازی روان او از یاد تماشاگران نخواهد رفت. مرگ او یکی از غمانگیزترین اتفاقات سالهای اخیر سینمای ایران بود.
- تاریخ درگذشت: ۱۳ فروردین ۱۴۰۳
- علت درگذشت: عوارض ناشی از عفونت خون پس از سالها مبارزه با بیماری کبد و انجام پیوند.
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، در کنار مادربزرگش (احترامالسادات حبیبیان).
۵. حلیمه سعیدی؛ خاله قزیِ محبوب ایران
حلیمه سعیدی متولد ۱۳۱۳ در ضیاءآباد قزوین، از دیگر کشفهای ناب رضا عطاران بود. او که مادر شهید بود، با بداههگوییهای بینظیر و زبان تند و تیزش در نقش پیرزنهای شوخطبع، به سرعت به شهرت رسید. حضور او در سریالهای عطاران، از جمله «متهم گریخت»، وزنهای برای کمدی موقعیت محسوب میشد و صراحت لهجهاش او را در دل مردم جا کرد.
- تاریخ درگذشت: ۲۲ آذر ۱۴۰۰
- علت درگذشت: بیماری سرطان ریه در سن ۸۷ سالگی.
- محل دفن: گلزار شهدای ضیاءآباد، قزوین.
۶. پروین میکده؛ چهرهی آشنای همسایهها
پروین میکده متولد ۱۳۱۴ در تهران، بازیگر توانمندی بود که اغلب نقش زنان خانهدار، همسایههای مهربان یا مادران دلسوز را بازی میکرد. او در «متهم گریخت» نیز با همان چهره آرام و بازی رئال خود، به باورپذیر شدن فضای محله و خانه هاشماقا کمک شایانی کرد. او در طول دوران فعالیتش در بیش از دهها فیلم و سریال خاطرهساز ایفای نقش کرد.
- تاریخ درگذشت: ۱۹ اسفند ۱۳۹۲
- علت درگذشت: سرطان کبد در بیمارستان شهریار تهران.
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، تهران.
۷. سید جلال طباطبایی؛ بازیگرِ ثابت دنیای عطاران
سید جلال طباطبایی متولد ۱۳۲۹ در تهران، از بازیگران وفاداری بود که در اکثر کارهای طنز دهه ۸۰ حضور داشت. او معمولاً در نقشهای مکمل و کوتاهتر مانند صاحب قهوهخانه، مأمور یا رهگذر ظاهر میشد، اما میمیک خاص صورت و جدیتش در طنز، از او چهرهای فراموشنشدنی ساخته بود. او بخشی از امضای تصویری سریالهای رئال آن دوران بود.
- تاریخ درگذشت: ۲۲ تیر ۱۳۹۹ (او نیز در همان ماه شوم تیر ۹۹ درگذشت).
- علت درگذشت: سکته قلبی.
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، تهران.
۸. محمد برسوزیان؛ ابهت و اصالت در بازیگری
محمد برسوزیان (متولد ۱۳۲۴ – تهران) از بازیگران پیشکسوت و خوشنام سینما و تلویزیون بود که معمولاً نقشهای جدی و مقتدرانه به او سپرده میشد. او در سریال «متهم گریخت» در نقش پدرِ دختری که عباس (علی صادقی) به او علاقهمند شده بود، بازی میکرد. برسوزیان با صدای رسا و فیزیکِ خاصش، تضاد جالبی با شخصیتهای طنز سریال ایجاد کرده بود و حضورش به غنای داستان میافزود.
- تاریخ درگذشت: ۱۲ تیر ۱۴۰۰
- علت درگذشت: حمله قلبی پس از مدتی بستری در بخش مراقبتهای ویژه
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، تهران
۹. سعید نورالهی؛ همسایهی همیشگیِ ما
سعید نورالهی (متولد ۱۳۳۰ – تهران) بازیگری بود که بیشتر در نقشهای مکمل و فرعی دیده میشد، اما چهرهاش برای تمام مخاطبان تلویزیون آشنا بود. او در این سریال و بسیاری دیگر از آثار عطاران، نقش مردانِ زحمتکش، کاسبان محله یا اقوام دور را بازی میکرد. نورالهی نمادِ بازیگرانی بود که بدون حاشیه و با عشق، به هنر خدمت کردند و بخشی از خاطرات بصری ما شدند.
- تاریخ درگذشت: ۶ اردیبهشت ۱۳۹۸
- علت درگذشت: سکته مغزی و نارسایی کلیوی
- محل دفن: قطعه هنرمندان بهشت زهرا (س)، تهران
چرا «متهم گریخت» هرگز نمیمیرد؟
مرگ این تعداد از بازیگران کلیدی در یک پروژه، اتفاقی نادر و تأثربرانگیز است. اما چرا با وجود اینکه میدانیم بسیاری از آنها دیگر در میان ما نیستند، باز هم تماشایشان ما را به خنده وامیدارد؟
راز ماندگاری این سریال در «صداقت» آن نهفته است. در سال ۱۳۸۴، رضا عطاران با استفاده از بازیگرانی که لزوماً از فیلترهای استاندارد زیباییشناسی سینما عبور نکرده بودند (مانند پورمخبر و سعیدی)، سطحی از واقعگرایی را به تلویزیون آورد که مردم تشنهاش بودند. هاشمآقا یک قهرمان نبود؛ او مردی بود که اشتباه میکرد، میترسید، فقیر بود و گاهی کنترل اعصابش را از دست میداد.
این سریال سندی تصویری از تهرانی است که در آن هنوز صمیمیتهای محلهای بر آهن و سیمان غلبه داشت. تماشای این بازیگران در رمضان ۱۴۰۴، مانند سفر با ماشین زمان به دورانی است که دغدغهها شاید کوچکتر و قلبها به هم نزدیکتر بود.
میراثی برای فردا
بازیگران فقید «متهم گریخت» به ما آموختند که برای ماندگار شدن، نیازی به نقشهای عجیب و غریب نیست؛ گاهی فقط کافی است خودت باشی و با صداقت جلوی دوربین بروی. هر کدام از این عزیزان، بخشی از لبخندهای ما در افطارهای دهه ۸۰ را ساختند.
سیروس گرجستانی با آن راه رفتن عصبی، احمد پورمخبر با آوازهای یهوییاش و حلیمه سعیدی با غرولندهای شیرینش، حالا دیگر در میان ما نیستند، اما جادوی هنر همین است: «تنها صداست که میماند» و البته، تصویرهایی که زمان حریفشان نمیشود.
یادشان گرامی و نامشان در جریده عالم ثبت.
