رافائل ماریانو گروسی، دیپلمات آرژانتینی و مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. از زمانی که او در دسامبر ۲۰۱۹ این سمت را بر عهده گرفت، نامش به طور مداوم با پرونده هستهای ایران گره خورده است. اما او کیست و چه سوابقی دارد؟
سوابق شخصی و تحصیلی
رافائل گروسی (Rafael Mariano Grossi) در ۲۹ ژانویه ۱۹۶۱ در بوئنوس آیرس، پایتخت آرژانتین، به دنیا آمد. او ملیتی کاملاً آرژانتینی دارد و هیچ ریشهای در ایران ندارد. اطلاعات زیادی در مورد والدین او در دسترس نیست.
خانواده و مذهب
او با «سینتیا اکاواریا گروسی» ازدواج کرده است که خود یکی از مقامات ارشد در سازمان پیمان منع جامع آزمایشهای هستهای (CTBTO) است. این زوج هشت فرزند دارند. جایگاه شغلی همسر گروسی، موقعیت آنها را به عنوان یک “زوج قدرتمند” در عرصه بینالمللی تثبیت کرده است.
اگرچه به طور رسمی تأیید نشده، اما با توجه به جمعیت عمدتاً کاتولیک آرژانتین و تحصیل او در دانشگاه پاپی کاتولیک، گمان میرود که او یک مسیحی کاتولیک رومی باشد.
تحصیلات
گروسی تحصیلات خود را در رشته علوم سیاسی در دانشگاه پاپی کاتولیک آرژانتین آغاز کرد و در سال ۱۹۸۳ مدرک کارشناسی گرفت. سپس برای ادامه تحصیل به اروپا رفت و از دانشگاه ژنو و مؤسسه عالی مطالعات توسعه و بینالملل، مدرک کارشناسی ارشد و دکترا در رشتههای روابط بینالملل، تاریخ و سیاست بینالملل دریافت کرد. او به زبانهای اسپانیایی، انگلیسی و فرانسوی مسلط است. تخصص اصلی او در زمینه امنیت، خلع سلاح و عدم اشاعه سلاحهای هستهای است.
سوابق تحصیلی او در دانشگاههای کاتولیک و اروپایی، او را در چارچوب یک ساختار دیپلماتیک سنتی و غربمحور قرار میدهد. از دیدگاه تهران، این سوابق میتواند نشاندهنده همسویی فرهنگی و سیاسی او با غرب باشد.
مسیر شغلی در دنیای دیپلماسی
گروسی فعالیت حرفهای خود را در سال ۱۹۸۵ در وزارت امور خارجه آرژانتین آغاز کرد. تخصص او در مسائل هستهای از همانجا و با همکاری در پروژههای هستهای شکل گرفت.
مسئولیتهای بینالمللی
او پلههای ترقی را به سرعت طی کرد. از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۰۰، ریاست گروه کارشناسان دولتی سازمان ملل در زمینه ثبت بینالمللی سلاحها را بر عهده داشت. پس از آن مشاور دستیار دبیرکل سازمان ملل در امور خلع سلاح شد.
بین سالهای ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۷، او رئیس دفتر آژانس بینالمللی انرژی اتمی و سازمان منع سلاحهای شیمیایی (OPCW) بود. در همین دوره بود که برای اولین بار در جلساتی با نمایندگان ایران شرکت کرد و از تأسیسات هستهای کره شمالی نیز بازدید نمود.
او از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۳ به عنوان معاون مدیرکل آژانس فعالیت کرد و سپس تا سال ۲۰۱۹ سفیر آرژانتین در اتریش و سازمانهای بینالمللی مستقر در وین بود.
انتخاب به عنوان مدیرکل آژانس
پس از درگذشت یوکیا آمانو، مدیرکل پیشین آژانس، رافائل گروسی در اکتبر ۲۰۱۹ با ۲۴ رأی از ۳۵ رأی شورای حکام به این سمت انتخاب شد. گفته میشود که ایالات متحده از انتخاب او حمایت کرده است. او اولین فرد از آمریکای لاتین است که این مسئولیت را بر عهده میگیرد.
جدول مسیر شغلی رافائل گروسی
| دوره زمانی | سمت | سازمان/دولت |
|---|---|---|
| ۱۹۸۵ | ورود به خدمات دیپلماتیک | وزارت امور خارجه آرژانتین |
| ۱۹۹۷ – ۲۰۰۰ | رئیس گروه کارشناسان دولتی سازمان ملل | سازمان ملل متحد |
| ۲۰۰۰ | مشاور دستیار دبیرکل در امور خلع سلاح | سازمان ملل متحد |
| ۲۰۰۲ – ۲۰۰۷ | رئیس دفتر | آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) و سازمان منع سلاحهای شیمیایی (OPCW) |
| ۲۰۱۰ – ۲۰۱۳ | معاون مدیرکل | آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) |
| ۲۰۱۳ – ۲۰۱۹ | سفیر آرژانتین | اتریش، اسلوونی، اسلواکی و سازمانهای بینالمللی در وین |
| ۲۰۱۹ – اکنون | مدیرکل | آژانس بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) |
برخی معتقدند که گروسی به دنبال رسیدن به مقام دبیرکلی سازمان ملل است. این دیدگاه، اقدامات او در پرونده هستهای ایران را به عنوان تلاشی برای جلب حمایت قدرتهای بزرگ مانند آمریکا، بریتانیا و فرانسه تفسیر میکند. از این منظر، گزارشهای او بیش از آنکه فنی باشند، بخشی از یک کارزار سیاسی برای پیشرفت شغلی او هستند.
گروسی و پرونده هستهای ایران
دوره ریاست گروسی با چالشهای فراوانی در روابط با ایران همراه بوده است. او از خود تصویری فنی و بیطرف ارائه میدهد، اما ایران او را یک بازیگر سیاسی در خدمت منافع غرب میداند.
هسته اصلی اختلافات
اختلاف اصلی بر سر درخواستهای مداوم گروسی از ایران برای پاسخگویی در مورد مواد و سایتهای هستهای اعلامنشده، مانند ورامین، مریوان و تورقوزآباد است. گروسی بارها گفته است که بدون دریافت توضیحات شفاف، آژانس نمیتواند صلحآمیز بودن برنامه هستهای ایران را تضمین کند. در مقابل، موضع رسمی ایران این است که برنامهاش کاملاً صلحآمیز است و غرب در حال سیاسی کردن یک موضوع فنی است.
سفرها و مذاکرات
گروسی چندین بار به تهران سفر کرده تا درباره دسترسی بازرسان و بهبود نظارتها گفتگو کند. این سفرها گاهی به توافقهای موقت مانند “بیانیه مشترک مارس ۲۰۲۳” منجر شده است. با این حال، به گفته گروسی، این توافقها به طور کامل اجرا نشده و این موضوع به یک چرخه تکراری از مذاکره و بنبست تبدیل شده است.
مقامات ایرانی رویکرد گروسی را سیاسی و فاقد بیطرفی میدانند. آنها معتقدند او تحت تأثیر اطلاعاتی است که از سوی دشمنان ایران ارائه میشود.
جدول رویدادهای کلیدی در روابط آژانس و ایران
| تاریخ | رویداد | اهمیت |
|---|---|---|
| اکتبر ۲۰۱۹ | انتخاب گروسی به عنوان مدیرکل | آغاز دورهای جدید و پرتنش در روابط |
| فوریه ۲۰۲۱ | سفر گروسی به تهران | تلاش برای حفظ نظارتها پس از تصویب قانون مجلس ایران |
| مارس ۲۰۲۳ | سفر به تهران و صدور بیانیه مشترک | توافق موقت برای افزایش همکاریها که بعداً به بنبست رسید |
| ژوئن ۲۰۲۵ | تصویب قطعنامه شورای حکام علیه ایران | تشدید تنشها |
| ژوئن-ژوئیه ۲۰۲۵ | تعلیق همکاری ایران با آژانس | واکنش ایران به حوادث |
| سپتامبر ۲۰۲۵ | مذاکرات برای ازسرگیری بازرسیها | تلاش برای خروج از بنبست |
اتهامات ایران علیه گروسی
ایران معتقد است که گروسی وظیفه فنی آژانس را رها کرده و به عنوان یک بازیگر سیاسی عمل میکند. اتهامات مشخصی علیه او مطرح شده است:
- سیاسیکاری: ایران او را متهم به همسویی با اهداف آمریکا و اسرائیل میکند.
- ایجاد ابهام: گزارشهای او به گونهای تنظیم میشود که نه صلحآمیز بودن برنامه ایران را تأیید و نه رد میکند، که این امر فضا را برای سوءظن باز میگذارد.
- عدم محکومیت حملات: او حملات به تأسیسات هستهای ایران را که تحت نظارت آژانس بودند، محکوم نکرد. همچنین ترور دانشمندان هستهای ایران را نیز محکوم نکرد با این استدلال که این کار وظیفه او نیست.
- درخواست دسترسی پس از حملات: درخواست او برای بازرسی از سایتهای آسیبدیده، از سوی ایران به عنوان تلاشی برای جمعآوری اطلاعات برای مهاجمان تلقی شد.
به دلیل همین اقدامات، لحن مقامات ایرانی نسبت به او بسیار تند بوده است.
روایت «خیانت» گروسی به ایران
در منابع متعدد، گروسی به صراحت به «خیانت» (خیانت) به ایران متهم شده است. این خیانت، دو وجه دارد: خیانت به اعتماد ایران به عنوان یک کشور عضو و مهمتر از آن، خیانت به مأموریت ذاتی آژانس که مبتنی بر بیطرفی و رویکرد فنی است. او به عنوان «دستنشانده آمریکا و اسرائیل» و «مدیر بیلیاقتی» که استقلال آژانس را زیر سؤال برده، توصیف شده است.
این اتهامات گاهی به سطوح تندتری نیز رسیده است. برای مثال، حسین شریعتمداری، از چهرههای رسانهای محافظهکار، این سؤال را مطرح کرد که آیا دستپاچگی گروسی از افشای اسناد سری اسرائیل، ناشی از وحشت او از فاش شدن «وابستگیاش به موساد» نیست.
این دیدگاه منفی به واکنشهای شدید و شخصی از سوی مقامات سیاسی نیز منجر شده است:
- حمید رسایی، نماینده مجلس، با لحنی تند اظهار داشت: «باید توی دهن گروسی زد!».
- علی لاریجانی، رئیس سابق مجلس، با تهدیدی تلویحی گفت: «به حساب گروسی هم میرسیم، اما امروز وقتش نیست».
- محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه سابق، با راهاندازی هشتگ «#عزل_گروسی»، خواستار برکناری او شد و وی را به «همدستی در مرگ بیگناهان» متهم کرد.
- کاظم غریبآبادی، نماینده سابق ایران در آژانس، گروسی را «شریک جنایت» خواند و او را فاقد صلاحیت برای مدیریت آژانس دانست.
دوره ریاست رافائل گروسی در آژانس، با تنشهای زیادی همراه بوده است. یک شکاف عمیق میان تصویر او از خود به عنوان یک مدیر فنی و بیطرف، و نگاه ایران به او به عنوان یک بازیگر سیاسی وجود دارد. اقدامات او باعث کاهش شدید اعتماد میان ایران و آژانس شده است. در غرب، او ممکن است به عنوان یک مدیر قاطع دیده شود، اما در ایران و کشورهای متحدش، او به عنوان فردی شناخته میشود که یک نهاد فنی را سیاسی کرد.
