جامعه هنری ایران و سوئد در سوگ یکی از چهرههای برجسته و پیشکسوت خود نشست. سعید اویسی، بازیگر، نویسنده و کارگردان توانمند که سهم بسزایی در اعتلای تئاتر مدرن و سینمای ایران داشت، در تاریخ دوشنبه ۴ اسفند ۱۴۰۴ (برابر با ۲۳ فوریه ۲۰۲۶) در سن ۸۲ سالگی در شهر گوتنبرگ سوئد چشم از جهان فروبست.
اویسی که از نسل طلایی هنرمندان کارگاه نمایش و گروه هنر ملی بود، پس از سالها فعالیت هنری در تبعید و کسب افتخارات بینالمللی، به دلیل کهولت سن و پس از دورهای زیست هنری پربار درگذشت.
مشخصات شخصی و بیوگرافی
- نام کامل: سعید اویسی (Said Oveissi)
- تاریخ تولد: ۲۶ اسفند ۱۳۲۱ (۱۷ مارس ۱۹۴۳)
- محل تولد: تهران، ایران
- تاریخ درگذشت: ۴ اسفند ۱۴۰۴ (۲۳ فوریه ۲۰۲۶)
- سن در زمان فوت: ۸۲ سال
- محل درگذشت: گوتنبرگ، سوئد
- تحصیلات: فارغالتحصیل هنرکده دراماتیک (دانشکده هنرهای دراماتیک)
- ملیت: ایرانی – سوئدی
- حرفه: بازیگر، نویسنده، کارگردان و سرپرست گروه تئاتری
آغاز مسیر هنری و دوران طلایی در ایران
سعید اویسی فعالیت حرفهای خود را در دهههای چهل و پنجاه شمسی، زمانی که تئاتر ایران در حال شکوفایی و تغییر ساختار بود، آغاز کرد. او با پیوستن به “گروه هنر ملی” به سرپرستی عباس جوانمرد، الفبای بازیگری حرفهای را آموخت. حضور در این گروه، اویسی را در کانون جریانهای هویتگرای تئاتر ایران قرار داد. اما نقطه عطف بزرگ زندگی او، همکاری با پیتر بروک، کارگردان پرآوازه بریتانیایی در نمایش “اورگاست” بود. این نمایش که در جشن هنر شیراز و در محوطه تختجمشید اجرا شد، اویسی را به عنوان بازیگری با استانداردهای جهانی به جامعه بینالمللی معرفی کرد.
او پس از این تجربه به “کارگاه نمایش” پیوست و تحت هدایت آربی اوانسیان، به یکی از ستونهای تئاتر آوانگارد ایران تبدیل شد. اویسی با تاسیس “گروه بازیگران شهر” در داخل کارگاه نمایش، رویکردی مستقل و تجربهگرا را دنبال کرد که منجر به اجرای آثاری ماندگار از نویسندگان بزرگی چون چخوف، کامو و شکسپیر شد.
جدول آثار برجسته تئاتری در ایران
| نام نمایش | نویسنده | توضیحات / کارگردان |
|---|---|---|
| اورگاست | تد هیوز | کارگردانی پیتر بروک (جشن هنر شیراز) |
| باغ آلبالو | آنتون چخوف | اجرا در کارگاه نمایش |
| کالیگولا | آلبر کامو | اجرا در کارگاه نمایش |
| موضوع جدی نیست | لوئیجی پیراندلو | به کارگردانی منوچهر انور (همبازی با بهروز وثوقی) |
| مکبث | ویلیام شکسپیر | کارگردانی جمشید ملکپور |
درخشش در سینما و تلویزیون ایران
سعید اویسی در سینمای ایران نیز حضوری گزیده اما بسیار تاثیرگذار داشت. بازی او در فیلم “رگبار” به کارگردانی بهرام بیضایی در سال ۱۳۵۱، او را به بخشی از موج نو سینمای ایران تبدیل کرد. اما حافظه جمعی ایرانیان، او را بیش از هر چیز با نقشهای ماندگارش در سریالهای تاریخی دهه شصت به یاد میآورد.
نقش “حاج علی فراشباشی” در سریال امیرکبیر، یکی از شاهکارهای بازیگری او محسوب میشود. او توانست شخصیتی خاکستری و پیچیده را به گونهای ایفا کند که تضادهای درونی یک مامور حکومتی را به خوبی به نمایش بگذارد. همچنین حضور او در سریالهای “سربداران” و “بوعلی سینا” جایگاه او را به عنوان یکی از بازیگران توانمند در ایفای نقشهای تاریخی تثبیت کرد.
جدول آثار سینمایی و تلویزیونی شاخص
| نام اثر | سال تولید/پخش | کارگردان | نوع اثر |
|---|---|---|---|
| رگبار | ۱۳۵۱ | بهرام بیضایی | فیلم سینمایی |
| سربداران | ۱۳۶۳ | محمدعلی نجفی | مجموعه تلویزیونی |
| امیرکبیر | ۱۳۶۴ | سعید نیکپور | مجموعه تلویزیونی |
| پرونده | ۱۳۶۲ | مهدی صباغزاده | فیلم سینمایی |
| بوعلی سینا | ۱۳۶۴ | کیهان رهگذار | مجموعه تلویزیونی |
| چنگک | ۱۳۵۶ | جلال مقدم | نویسنده و دستیار کارگردان |
مهاجرت به سوئد و افتخارآفرینی بینالمللی
در اوایل دهه هفتاد شمسی، به دلیل محدودیتهای ایجاد شده برای فعالیتهای هنری و توقیف یکی از نمایشهای انتقادیاش، سعید اویسی ناچار به ترک وطن و مهاجرت به سوئد شد. این هجرت اجباری نه تنها مانع فعالیت او نشد، بلکه فصلی جدید و درخشان را در کارنامه او گشود. او در شهر گوتنبرگ بار دیگر “گروه بازیگران شهر” را احیا کرد و به تدریس و اجرای تئاتر پرداخت.
بزرگترین افتخار سینمایی او در خارج از کشور، دریافت جایزه “گلدباگه” (Guldbagge) در سال ۲۰۰۰ میلادی بود. او برای بازی در فیلم “بالهای بلورین” (Vingar av glas) به کارگردانی رضا باقر، موفق شد جایزه بهترین بازیگر نقش مکمل مرد را از آن خود کند. این جایزه که معتبرترین جایزه سینمایی سوئد (معادل اسکار در این کشور) است، مهر تاییدی بر نبوغ هنری او در سطح بینالمللی بود.
جدول افتخارات و دستاوردهای بینالمللی
| جایزه / جشنواره | رده | فیلم | نتیجه |
|---|---|---|---|
| جایزه گلدباگه (سوئد) | بهترین بازیگر نقش مکمل مرد | بالهای بلورین | برنده |
| انستیتو فیلم سوئد | تقدیر از یک عمر فعالیت هنری | – | برگزیده |
میراث و کلام آخر
سعید اویسی تا آخرین روزهای زندگی خود به هنر وفادار ماند. او هنرمندی بود که سیاست، تبعید و غربت نتوانست شعله خلاقیت را در او خاموش کند. اویسی با ایفای نقشهای مکمل اما کلیدی، ثابت کرد که وزن یک بازیگر به بزرگی نام او در تیتراژ نیست، بلکه به عمق اثری است که بر ذهن مخاطب میگذارد. درگذشت او در سن ۸۲ سالگی در غربت، پایانی بر یک عمر تلاش بیوقفه برای آزادی بیان و هنر بود.
پیکر این هنرمند فقید طبق گزارشهای رسیده در خاک سوئد به خاک سپرده خواهد شد، اما یاد و خاطره او در میان نقشآفرینیهای جاودانهاش در تاریخ تئاتر و سینمای ایران همواره زنده خواهد ماند.
