سردار سرلشکر شهید علی هاشمی یکی از برجستهترین و در عین حال گمنامترین فرماندهان میانی سپاه پاسداران در طول جنگ ایران و عراق بود که به دلیل رشادتها و نبوغ نظامی در مناطق هور، به لقب «سردار هور» شهرت یافت. او طراح عملیاتهای کلیدی مانند خیبر و بدر و فرمانده قرارگاه فوق سری نصرت بود. نام او پس از شهادت به مدت دو دهه در هالهای از ابهام و شایعات قرار داشت، اما امروز از او به عنوان یک قهرمان ملی یاد میشود که سریال «پسران هور» و فیلم «اشک هور» برشهایی از زندگی پر رمز و راز او را به تصویر کشیدهاند.
مشخصات شخصی شهید
- نام و نام خانوادگی: علی هاشمی
- تاریخ تولد: ۱۰ شهریور ۱۳۴۰
- محل تولد: اهواز، محلهٔ عامری
- نام پدر: قاسم
- تاریخ شهادت: ۴ تیر ۱۳۶۷
- محل شهادت: جزیره مجنون
- مدت عمر: ۲۶ سال
- محل مزار: گلزار شهدای اهواز (یادمان شهدای قرارگاه نصرت، بهشت آباد اهواز)
زندگینامه و سوابق نظامی
دوران کودکی و نوجوانی
علی هاشمی در ۱۰ شهریور ۱۳۴۰ در محلهٔ عامری شهر اهواز متولد شد. پدر او اهل روستای مویلحه هواشم از توابع شهرستان باوی بود. هاشمی دوران کودکی و نوجوانی خود را در محله حصیرآباد اهواز سپری کرد. او در سالهای قبل از انقلاب نقش مهمی در فعالیتهای سیاسی و پخش اعلامیههای امام (ره) داشت و چندین بار توسط ساواک دستگیر شد. با وجود قبولی در رشته پزشکی دانشگاه مشهد، پس از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷، او به دلیل علاقه به خدمت به اسلام و انقلاب از تحصیل منصرف شد و ابتدا به عضویت کمیته انقلاب اسلامی درآمد و سپس به سپاه پاسداران منتقل شد.
شکلگیری یگانهای سپاه و نقش در عملیاتها
هاشمی پیش از شروع جنگ، در دشت آزادگان با همکاری گروهی، سپاه حمیدیه را تأسیس کرد. پس از آغاز جنگ ایران و عراق، علی شمخانی، فرمانده وقت سپاه خوزستان، او را به فرماندهی سپاه حمیدیه منصوب کرد. با گسترش محورهای عملیاتی، او یگانهایی کلیدی را تشکیل داد:
- تیپ ۳۷ نور: این تیپ را در منطقه حمیدیه راهاندازی کرد و در روزهای نخست جنگ، با رهاسازی آب کانال سلمان به منطقه کرخه کور، از پیشروی بیشتر نیروهای عراقی به سمت حمیدیه و در نتیجه از سقوط اهواز جلوگیری کرد. او همچنین با همین تیپ در عملیات بیتالمقدس و آزادسازی خرمشهر شرکت مؤثری داشت و محور غرب خوزستان را پاکسازی کرد.
- سپاه بستان و سپاه هویزه: این یگانها را پس از عملیات بیتالمقدس تشکیل داد.
- سپاه سوسنگرد: پس از انحلال تیپ ۳۷ نور، به فرماندهی سپاه سوسنگرد منصوب شد.
قرارگاه نصرت و نقش سردار هور
در سومین سال جنگ و زمانی که بنبستی جنگی ایجاد شده بود، محسن رضایی، فرمانده کل وقت سپاه، علی هاشمی را به دلیل بینش عملیاتی و اطلاعاتی، برای فرماندهی قرارگاه سری نصرت انتخاب کرد. مقر این قرارگاه در منطقه «رفیع» بود و عملاً از اواخر بهار ۱۳۶۲ کار خود را آغاز کرد.
- عملیاتهای کلیدی: علی هاشمی به عنوان طراح اصلی عملیات خیبر و عملیات بدر شناخته میشود. ثمره عملیات خیبر، که پس از یازده ماه شناسایی در هور توسط هاشمی طراحی شد، تصرف دو جزیره شمالی و جنوبی مجنون با ۵۸ حلقه چاه نفت بود.
- نحوه فعالیت: قرارگاه نصرت با هدف شناسایی مناطق عملیاتی از هورالعظیم تا جاده بغداد به بصره فعالیت میکرد. هاشمی در این قرارگاه از نیروهای بومی و عربهای ایرانی استفاده میکرد که در مخفی ماندن هویت نیروهای ایرانی در حین شناسایی در منطقه هور نقش بسزایی داشت. نیروهای این قرارگاه توانستند ۴۲۰ مورد شناسایی را بدون لو رفتن حتی یکی از آنها انجام دهند.
- عملیات فریب والفجر ۸: او اندکی پیش از عملیات والفجر ۸ (فتح فاو)، با تحرکات تصنعی در هور، از جمله ساختن سنگرهایی شبیه تانک و جابهجایی کامیونها، توجه نیروهای عراقی را از فاو به هور جلب کرد. این فریب باعث شد فرمانده لشکر ۲۳ عراق، سه تیپ از نیروهای خود را از فاو به نزدیکی هور منتقل کند و همین اشتباه در از دست رفتن فاو برای عراق مؤثر بود.
فرماندهی سپاه ششم
در سال ۱۳۶۵، علی هاشمی به فرماندهی سپاه ششم امام جعفر صادق منصوب شد و مسئولیت فرماندهی سپاههای استانهای خوزستان، لرستان و لشکر ۵ نصر از استان خراسان به او واگذار شد.
شهادت، گمنامی و بازگشت پیکر
شهادت
علی هاشمی در ۴ تیر ۱۳۶۷، در پی تهاجم سراسری نیروی زمینی عراق به جزیره مجنون، اندکی پس از انجام مأموریت تخلیه جزیره، هنگام ترک مقر فرماندهی، هدف موشک هلیکوپترهای نیروی زمینی عراق قرار گرفت و در ۲۶ سالگی به شهادت رسید.
دوران گمنامی و تهمتها
به دلیل اسارت علیاصغر گرجیزاده (رئیس ستاد سپاه ششم و همراه هاشمی در لحظات آخر) و مفقود شدن پیکر هاشمی، تا مدتها تصور میشد که او نیز اسیر شده است. با این حال، نام علی هاشمی حدود ۲۰ سال (تا سال ۱۳۸۲ که صدام زنده بود) در لیست اسامی ممنوعه دوران جنگ قرار داشت و زیر سایه سنگین اتهام جاسوسی برای عراق مورد جفا قرار گرفت. فرماندهان ارشد سپاه، مانند گرجیزاده و محسن رضایی، در آن دوران به این دلیل که حضور علی هاشمی به عنوان یک برگ برنده برای صدام محسوب میشد، با اجماع تصمیم گرفتند که هیچ حرفی از او به میان نیاورند و او را شهید تلقی کنند.
بازگشت پیکر
سرانجام در سال ۱۳۸۹، پیکر وی پس از ۲۲ سال در نزدیکی محل استقرار قرارگاه فرماندهی سپاه ششم کشف و شناسایی شد و در اهواز به خاک سپرده شد.
شهید علی هاشمی در قاب هنر: سریال پسران هور
زندگی پر رمز و راز سردار علی هاشمی در سالهای اخیر به سوژهای برای آثار هنری تبدیل شده است. فیلم «اشک هور» (محصول ۱۴۰۳ و برشی سینمایی از سریال «پسران هور») و سریال تلویزیونی «پسران هور» به کارگردانی مهدی جعفری و تهیهکنندگی مجتبی فرآورده، به شرح زندگی و آخرین روزهای حیات این فرمانده میپردازند.
سریال «پسران هور» با محوریت قرارگاه فوق سری نصرت و فرمانده جوان و شجاع آن، شهید علی هاشمی، تلاش کرده تا مخاطب را به عمق حوادثی ببرد که کمتر در خاطره جمعی مردم ثبت شدهاند. در این سریال رضا ثامری نقش شعید علی هاشمی را بر عهده دارد. این مجموعه به مقاومت عشایر، ایثار نیروهای گمنام و نقش کلیدی هاشمی در مقاومت در برابر ارتش بعث میپردازد. به گفته حسن سبحانی (یکی از راویان سریال)، «پسران هور» حماسه مردم دشت آزادگان که در حماسه «جهاد المنیور» در مقابل انگلیسیها آغاز شد، را در کنار سردار هاشمی در هورالعظیم ادامه میدهد. این سریال در کنار فیلم مستند «زیر صفر مرزی» (که درباره ناپدید شدن اوست) به نوعی تلاش دارد تا روایتهای تاریخی و فرهنگی پیوند خورده با نام سردار هور را برای نسلهای بعد باقی بگذارد.
