روزنامه هاآرتص – به انگلیسی HAARETZ ( به عبری: הָאָרֶץ – این کلمه در عبری معنای اخبار سرزمین است) یکی از شناختهشدهترین رسانههای اسرائیلی و قدیمیترین روزنامهای است که همچنان در این رژیم منتشر میشود. این رسانه طی بیش از یک قرن فعالیت، از یک نشریه کوچک وابسته به مهاجران صهیونیست به رسانهای اثرگذار در سیاست، فرهنگ و مباحث اجتماعی اسرائیل تبدیل شده و همواره به دلیل مواضع لیبرال و انتقادی خود محل توجه و مناقشه بوده است.
خلاصه سرگذشت و پیدایش هاآرتص
هاآرتص در ۱۸ ژوئن ۱۹۱۹ توسط گروهی از بازرگانان به رهبری اسحاق لیب گلدبرگ و سالزمان تأسیس شد و در آغاز «حداشوت هاآرتص» یا «اخبار سرزمین» نام داشت. این روزنامه ابتدا در اورشلیم منتشر میشد و نویسندگان و روزنامهنگاران عبریزبان مهاجر از روسیه در آن فعالیت داشتند.
در سال ۱۹۲۲ مدیریت تحریریه به دکتر موشه گلیکسون سپرده شد و روزنامه از اورشلیم به تلآویو منتقل شد. گلیکسون تا ۱۹۳۹ سردبیر بود و در این دوره هاآرتص هویت لیبرال خود را شکل داد و به خاطر کیفیت نگارش و ضمیمه ادبیاش شهرت یافت.
پایه مالی هاآرتص در دهههای نخست ضعیف بود و بخشی از بودجه آن از طریق خیّران و نهادهای صهیونیستی تأمین میشد. در سال ۱۹۳۵ سلمان شوکن، بازرگان یهودی مهاجر از آلمان که پس از قدرتگیری نازیها این کشور را ترک کرده بود، روزنامه را خرید.
در ۱۹۳۹ گرشوم شوکن، پسر سلمان شوکن، به عنوان سردبیر و ناشر منصوب شد و بیش از پنج دهه این سمت را حفظ کرد. دوران مدیریت او با تأکید بر آزادی بیان، استقلال تحریریه و تثبیت جایگاه هاآرتص به عنوان روزنامهای روشنفکرانه و نخبهگرا همراه بود.
هاآرتص در مسائل سیاسی معمولاً به جناح لیبرال صهیونیسم نزدیک شناخته میشد. این روزنامه از عقبنشینی از سرزمینهای اشغالشده پس از جنگ ۱۹۶۷ حمایت میکرد، اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد را ترجیح میداد، حقوق بشر را ارزش بنیادین میدانست و از جدایی دین و دولت دفاع میکرد.
پس از مرگ گرشوم شوکن در ۱۹۹۰، پسر او آموس شوکن ناشر شد و هانوخ مارماری سردبیری را برعهده گرفت. مارماری تلاش کرد فضای سنتی و میراث آلمانی روزنامه را تغییر دهد و خوانندگان جوانتر و غیر اشکنازی را جذب کند.
در دوره مارماری بخش «گالری» برای فرهنگ و سرگرمی و ضمیمه کتاب در میانه هفته ایجاد شد. پوشش تحولات تشکیلات خودگردان فلسطین پس از توافقهای اسلو از ویژگیهای مهم این دوره بود.
انتفاضه فلسطینی از سال ۲۰۰۰ اختلافهای داخلی در هیئت تحریریه را آشکار کرد. مارماری مواضع چپ میانه داشت اما برخی اعضای تحریریه و آموس شوکن دیدگاههای چپگرایانهتر و نزدیک به «پسا صهیونیسم» داشتند.
مارماری در ۲۰۰۴ پس از مستقل شدن ضمیمه اقتصادی «TheMarker» استعفا داد و دیوید لانداو جای او را گرفت. پس از لانداو، دوو آلفون و سپس از ۲۰۱۱ آلوف بن سردبیر شدند.
مشخصات هاآرتص
- نام: هاآرتص (Haaretz)
- نام اولیه: حداشوت هاآرتص
- تأسیس: ۱۹۱۹ میلادی
- نوع: روزنامه روزانه
- محل انتشار: تلآویو
- زبانها: عبری و انگلیسی
- فرمت چاپ: Berliner
- ناشر: آموس شوکن
- سردبیر فعلی: آلوف بن
- مالکیت: خانواده شوکن ۷۵ درصد و لئونید نوزلین ۲۵ درصد
- گرایش سیاسی توصیفشده: لیبرال، ترقیخواه و چپ میانه تا چپ
- دفتر مرکزی جهانی: تلآویو
- دفتر آمریکای شمالی: نیویورک
- وبسایتها: Haaretz.co.il و Haaretz.com
تاریخچه هاآرتص
از اورشلیم تا تلآویو
هاآرتص ابتدا در اورشلیم منتشر شد و بین سالهای ۱۹۱۹ تا ۱۹۲۲ چند سردبیر داشت که لیب یافه از جمله آنان بود. این روزنامه مدتی به دلیل مشکلات مالی تعطیل شد اما در ابتدای ۱۹۲۳ در تلآویو دوباره آغاز به کار کرد.
شهرداری تلآویو برای حمایت مالی، هزینه برخی تبلیغات آینده را پیشپرداخت کرد. در دهههای ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰ هاآرتص به عنوان یکی از پیچیدهترین و روشنفکرانهترین روزنامههای جامعه یهودی فلسطین شناخته میشد.
دوران خانواده شوکن
سلمان شوکن در دسامبر ۱۹۳۵ روزنامه را خرید. او عضو جریان «بریت شالوم» بود که از همزیستی یهودیان و عربها حمایت میکرد و دیدگاهی نزدیک به راهحل مشترک برای دو ملت داشت.
گرشوم شوکن از ۱۹۳۹ تا ۱۹۹۰ سردبیر بود و هاآرتص را به رسانهای با صدای مستقل تبدیل کرد. پس از او آموس شوکن اداره مجموعه را در دست گرفت.
| دوره | سردبیر |
|---|---|
| ۱۹۲۲–۱۹۳۹ | موشه گلیکسون |
| ۱۹۳۹–۱۹۹۰ | گرشوم شوکن |
| ۱۹۹۰–۲۰۰۴ | هانوخ مارماری |
| ۲۰۰۴–۲۰۰۸ | دیوید لانداو |
| ۲۰۰۸–۲۰۱۱ | دوو آلفون |
| از ۲۰۱۱ | آلوف بن |
نسخه انگلیسی و گسترش بینالمللی
هاآرتص در ۱۹۹۷ نسخه انگلیسی خود را راهاندازی کرد تا پاسخگوی علاقه بینالمللی به اسرائیل و منطقه باشد. این نسخه علاوه بر ترجمه مطالب عبری، مقالات اختصاصی برای مخاطبان جهانی منتشر میکند.
طبق دادههای سال ۲۰۰۵، تیراژ روزانه نسخه عبری حدود ۷۰ هزار و نسخه آخر هفته ۹۰ هزار بود. نسخه انگلیسی روزانه ۱۲ هزار و آخر هفته حدود ۲۰ هزار نسخه تیراژ داشت.
وبسایتهای عبری و انگلیسی نیز به مرور به یکی از مهمترین منابع اخبار اسرائیل تبدیل شدند. در ۲۰۰۵ هاآرتص اعلام کرد نسخه عبری ۷۰۰ هزار و نسخه انگلیسی یک میلیون کاربر ماهانه داشته است و بعدها این مخاطبان به میلیونها نفر در جهان رسیدند.
سیاست تحریریه و مواضع سیاسی
هاآرتص خود را رسانهای با رویکرد گسترده لیبرال در امور داخلی و بینالمللی معرفی میکند. این روزنامه از حقوق مدنی، استقلال دستگاه قضایی و نقد دولتهای اسرائیل، بهویژه دولت بنیامین نتانیاهو، حمایت یا دفاع کرده است.
منتقدان و تحلیلگران، هاآرتص را از لیبرال تا چپ و چپ میانه توصیف کردهاند. این رسانه از پایان اشغال سرزمینهای فلسطینی و ابتکارهای صلح حمایت کرده و نسبت به وضعیت کارگران خارجی، مهاجران اتیوپیایی، عربهای اسرائیل و گروههای آسیبپذیر مواضع حمایتی داشته است.
در ژوئیه ۲۰۲۵ و همزمان با اوج جنگ غزه و اسرائیل، هاآرتص آشکارا از راهحل دو دولتی حمایت و پیشنهاد امانوئل مکرون برای به رسمیت شناختن کشور فلسطین از سوی فرانسه را تأیید کرد.
اعتبار، نفوذ و دیدگاههای جهانی
با وجود تیراژ نهچندان بالا، هاآرتص سالها «اثرگذارترین» روزنامه اسرائیل توصیف شده است. کتابخانههای پژوهشی و رسانههای بینالمللی آن را از معتبرترین منابع خبری و تحلیلی اسرائیل میدانند.
مخاطبان هاآرتص عمدتاً شامل نخبگان دانشگاهی، سیاسی و اقتصادی اسرائیل هستند. برخی آن را معادل اسرائیلی روزنامه نیویورک تایمز دانستهاند.
در مقابل، منتقدان این روزنامه را به سوگیری، اشتباهات خبری یا ضدیت بیش از حد با سیاستهای دولت اسرائیل متهم کردهاند. برخی اظهارات سردبیران و ستوننویسان نیز بارها موجب واکنش شدید دولت و افکار عمومی شده است.
مالکیت و مناقشات اقتصادی
خانواده شوکن تا ۲۰۰۶ مالک کامل مجموعه بودند اما سپس ۲۵ درصد سهام را به ناشر آلمانی M. DuMont Schauberg واگذار کردند. این معامله به دلیل سابقه خانوادگی مرتبط با حزب نازی بحثبرانگیز شد.
در ۲۰۱۱ لئونید نوزلین، بازرگان روسی–اسرائیلی، بخشی از سهام را خرید و در ۲۰۱۹ خانواده شوکن دوباره سهم شرکت آلمانی را بازخرید کرد. اکنون خانواده شوکن ۷۵ درصد و نوزلین ۲۵ درصد مالکیت را در اختیار دارند.
اعتصابها و رویارویی با دولت اسرائیل
در اکتبر ۲۰۱۲ اعتصاب کارکنان علیه برنامه تعدیل نیرو باعث شد هاآرتص و ضمیمه اقتصادی TheMarker برای یک روز منتشر نشوند. این نخستین توقف انتشار ناشی از اعتصاب از سال ۱۹۶۵ بود.
در نوامبر ۲۰۲۴ دولت اسرائیل تحریم رسمی علیه هاآرتص اعلام کرد و تبلیغات دولتی و همکاری نهادهای دولتی با آن را ممنوع ساخت. این تصمیم پس از انتشار گزارشهای انتقادی درباره مقامات و ارتش اسرائیل و همچنین سخنان جنجالی آموس شوکن اتخاذ شد.
تحریمها با انتقاد نهادهای بینالمللی مدافع روزنامهنگاران همراه شد. در عین حال، هاآرتص با کاهش درآمد تبلیغاتی و موج لغو اشتراک نیز مواجه شد.
ساختمان و دفاتر
دفتر اصلی هاآرتص در خیابان شوکن در جنوب تلآویو قرار دارد. ساختمان قدیمی روزنامه که بین ۱۹۳۲ تا ۱۹۷۳ مورد استفاده بود توسط معمار جوزف برلین طراحی شد و در دهه ۱۹۹۰ تخریب شد، هرچند بخشی از نمای آن حفظ و در ساختمان جدید ادغام شد.
جمعبندی کلی
هاآرتص طی بیش از یک قرن فعالیت، از یک روزنامه کوچک عبریزبان به رسانهای با نفوذ داخلی و مخاطبان جهانی تبدیل شده است. این روزنامه به همان اندازه که برای استقلال، تحلیل سیاسی و روزنامهنگاری عمیق شناخته میشود، به دلیل مواضع سیاسی و برخورد انتقادی خود نیز همواره در مرکز مناقشه قرار داشته است.
تاریخ هاآرتص نشان میدهد که این رسانه صرفاً یک روزنامه نیست، بلکه بخشی از تاریخ سیاسی، فرهنگی و فکری اسرائیل به شمار میآید و همچنان در مباحث مربوط به هویت، دولت، فلسطین و آینده منطقه نقشی قابل توجه ایفا میکند.
