پرونده واریز سود سهام عدالت که در هفتههای اخیر به یکی از داغترین و البته پرچالشترین بحثهای اقتصادی میان خانوادههای ایرانی تبدیل شده بود، حالا با ورود رسمی حجتالله صیدی، رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار، وارد فاز جدیدی از شفافیت شده است.
در حالی که بسیاری از سهامداران منتظر یک خبر خوش در آستانه شب یلدا بودند، سکوت شرکتهای سرمایهپذیر و پیچیدگیهای اداری باعث شد تا یلدای ۱۴۰۴ بدون واریز سود سپری شود؛ اما اظهارات اخیر صیدی نشان میدهد که دولت در حال تدوین نقشه راهی نهایی برای ساماندهی این داراییهای استراتژیک در ماههای پایانی سال است.
ساماندهی سهام عدالت؛ پروژهای فراتر از یک واریزی ساده
حجتالله صیدی که در حاشیه مراسمهای اخیر بازار سرمایه با پرسشهای مکرر خبرنگاران درباره زمان دقیق واریز سود مواجه شده بود، نگاهی فراتر از یک پرداخت مقطعی به این موضوع دارد. او با تأکید بر اینکه «دستورالعمل ساماندهی سهام عدالت در حال تعیین است و هر جلسه بندهای آن مورد بحث و بررسی قرار میگیرد»، از یک اراده سیستمی برای حل ریشهای مشکلات این حوزه خبر داد.
رئیس سازمان بورس در تبیین علت تأخیرها و حساسیتهای موجود معتقد است که «پروژه سهام عدالت پیچیده است» و به همین دلیل نباید انتظار داشت بدون در نظر گرفتن تمام جوانب فنی و قانونی، اقدامی شتابزده صورت گیرد. او صراحتاً بیان کرد:
«جلسه به جلسه در حال کار روی این موضوع هستیم و همکاران نظرات خودشان را میگویند. فکر میکنیم در آینده نزدیک بتوانیم به جمعبندی برسیم؛ البته باید نظر نهادهای دیگر را هم بگیریم.»
این رویکرد نشاندهنده آن است که برخلاف سالهای گذشته، سازمان بورس به دنبال تجمیع حداکثری سودهاست تا از پرداختهای خرد و چند مرحلهای که اثربخشی کمتری در معیشت مردم دارند، پرهیز کند.
گره کور نقدینگی در هلدینگهای بزرگ
اگرچه تمایل سازمان بورس بر پرداخت سریع سود است، اما واقعیت ماجرا در “لیست سیاه” ناشران بدهکار نهفته است. گزارشها حاکی از آن است که زنجیرهای از بدهیها میان دولت و شرکتهای بزرگی چون مپنا و صنایع پتروشیمی خلیج فارس، باعث حبس نقدینگی شده است. زمانی که ناشران بزرگ صنعتی سودهای شناسایی شده را به حساب شرکت سپردهگذاری مرکزی واریز نمیکنند، عملاً دست سازمان بورس برای واریز سود به حساب ۴۹ میلیون سهامدار بسته میماند. این ناترازی مالی، همان پیچیدگی است که صیدی از آن سخن میگوید؛ جایی که حکمرانی شرکتی باید میان منافع سهامداران خرد و چالشهای نقدینگی صنایع بزرگ، تعادل برقرار کند.
مقایسه تطبیقی؛ از یلدای ۱۴۰۳ تا زمستان ۱۴۰۴
برای درک بهتر وضعیت فعلی، باید نگاهی به تجربه سال ۱۴۰۳ داشته باشیم. در آذرماه سال گذشته، واریزیها در تاریخ ۲۸ آذرماه آغاز شد که موجی از رضایت را در آستانه شب یلدا ایجاد کرد. اما یک تفاوت ساختاری میان این دو سال وجود دارد؛ واریزیهای آذر ۱۴۰۳ در واقع “مرحله سوم سود سال مالی ۱۴۰۱” بود که به دلیل معوقات شرکتها به تأخیر افتاده بود. در واقع آن مبلغ، تسویه بدهیهای قدیمی بود که منابع آن از پیش شناسایی شده بود.
اما در سال ۱۴۰۴، موضوع بر سر سود عملکرد جاری (سال ۱۴۰۳) است. به همین دلیل، تأخیر فعلی ناشی از فرآیند محاسبه و تجمیع سودهایی است که هنوز به طور کامل از سوی ناشران بورسی پرداخت نشده است. در حالی که در سال گذشته، بدهیهای سنواتی راهگشای پرداختهای زمستانی شد، در سال جاری همه چیز به سرعت نقدشوندگی سودهای سال ۱۴۰۳ بستگی دارد.
پیشبینی زمان واریز؛ اسفندماه، ایستگاه پایانی انتظار؟
با توجه به روند مرسوم سالهای اخیر و با استناد به مدل رفتاری بازار سرمایه در سال ۱۴۰۳، میتوان پیشبینی کرد که زمستان ۱۴۰۴ فصل پرکار و شلوغی برای حسابهای بانکی سهامداران باشد. اگرچه گمانهزنیهایی برای واریز در اواسط دیماه وجود دارد، اما تحلیل واقعبینانه بر اساس اظهارات صیدی و وضعیت بدهی شرکتها، نشان میدهد که “هفتههای پایانی اسفندماه” محتملترین زمان برای واریز مرحله اول سود سال ۱۴۰۳ خواهد بود.
این زمانبندی به سازمان بورس اجازه میدهد تا فشار نهایی را بر هلدینگهای بدهکار وارد کرده و مبالغ را به صورت متمرکز و با ارزش بالاتر (تخمین زده میشود بین ۴۹۲ هزار تا ۱ میلیون و ۶۵۰ هزار تومان بسته به ارزش سبد) واریز کند. بنابراین، سهامداران باید با بدبینی نسبت به شایعات و لینکهای غیررسمی، منتظر اطلاعیههای نهایی شرکت سپردهگذاری مرکزی در هفتههای پیش رو باشند تا زمستان ۱۴۰۴، با طعم سودهای معوقه به پایان برسد.
