در دنیای پر رمز و راز فرماندهان نظامی خاورمیانه، نامهایی وجود دارند که سالها در سایه میمانند اما تأثیرات عمیقی بر تحولات منطقه میگذارند. هیثم علی طباطبایی، معروف به «ابوعلی طباطبایی» یا «ابوعلی رضا»، یکی از همین چهرههای کلیدی و مرموز بود. او که سالها به عنوان مغز متفکر عملیاتهای تهاجمی و آموزشی حزبالله لبنان شناخته میشد، سرانجام در یک حمله هوایی سنگین در بیروت، به تیتر اول اخبار تبدیل شد.
در این مقاله نگاهی کامل به زندگی، سوابق نظامی، نقش او در محور مقاومت و جزئیات ترور او در میاندازیم.
تولد و ریشههای خانوادگی: پیوندی میان ایران و لبنان
هیثم طباطبایی در سال ۱۹۶۸ در بیروت به دنیا آمد، اما ریشههای او فراتر از مرزهای لبنان بود. او فرزند پدری ایرانی و مادری لبنانی بود؛ ترکیبی که شاید سرنوشت او را به عنوان پل ارتباطی میان حزبالله و ایران رقم زد. گزارشها حاکی از آن است که او در جنوب لبنان، مهد پایگاههای حزبالله، بزرگ شد و از همان دوران نوجوانی جذب فعالیتهای نظامی گردید.
اطلاعات بسیار محدودی از زندگی شخصی، همسر و فرزندان او در دسترس است که این موضوع به دلیل رعایت شدید پروتکلهای امنیتی توسط فرماندهان ارشد حزبالله کاملاً طبیعی به نظر میرسد.
مسیر نظامی: از نیروی رضوان تا فرماندهی واحد ۳۸۰۰
طباطبایی تنها یک فرمانده میدانی نبود؛ او معمار بسیاری از ساختارهای نظامی حزبالله به شمار میرفت. فعالیتهای او را میتوان در چند بخش کلیدی دستهبندی کرد:
- فرماندهی نیروی رضوان: او نقش اساسی در تبدیل یگان ویژه حزبالله (نیروی رضوان) به یک نیروی تهاجمی تمامعیار داشت. پس از ترور عماد مغنیه در سال ۲۰۰۸، او به یکی از فرماندهان ارشد این یگان تبدیل شد و مسئولیت طراحی «پرونده حمله به گالیله» و نفوذ به خاک اسرائیل از طریق تونلها را بر عهده داشت.
- فرماندهی واحد ۳۸۰۰: شاید مهمترین نقش منطقهای او، هدایت واحد ۳۸۰۰ بود. این واحد مسئولیت آموزش و تجهیز گروههای همسو با ایران در منطقه را بر عهده دارد. طباطبایی مستقیماً در آموزش شبهنظامیان در جنگ داخلی سوریه، انتقال تجربه به نیروهای شیعه عراق و حمایت تسلیحاتی و آموزشی از حوثیهای یمن نقش داشت.
- بازسازی ساختار نظامی: پس از ترورهای گسترده رهبران حزبالله در سال ۲۰۲۴ (مانند سید حسن نصرالله، فؤاد شکر و ابراهیم عقیل)، هیثم طباطبایی به یکی از معدود بازماندگان ارشد تبدیل شد. او پس از کشته شدن علی کرکی، فرماندهی جبهه جنوبی را در دست گرفت و همراه با محمد حیدر، وظیفه سنگین بازسازی توان نظامی گروه را بر عهده داشت.
مردی که آمریکا برای سرش جایزه گذاشت
فعالیتهای گسترده طباطبایی از چشم سرویسهای اطلاعاتی غرب دور نماند. وزارت امور خارجه ایالات متحده در سال ۲۰۱۶ او را به عنوان یک “تروریست جهانی ویژه” معرفی کرد. اهمیت او به قدری بود که آمریکا برای هرگونه اطلاعاتی که منجر به شناسایی یا دستگیری او شود، جایزهای ۵ میلیون دلاری تعیین کرده بود.
جانسخت حزبالله: فرار از ترورهای پیشین
پیش از رویداد نهایی سال ۲۰۲۵، هیثم طباطبایی بارها تا لبه شهادت رفته بود. او را میتوان یکی از بازماندگان بزرگ نبردهای اطلاعاتی دانست:
- ژانویه ۲۰۱۵ (قنیطره سوریه): او در کاروانی حضور داشت که هدف حمله هوایی اسرائیل قرار گرفت. در آن حمله جهاد مغنیه و یک سردار ایرانی شهید شدند، اما طباطبایی جان سالم به در برد. حزبالله در پاسخ به این حمله، عملیاتی علیه ارتش اسرائیل انجام داد که منجر به کشته شدن دو سرباز شد.
- عملیات شکار شیر: اسرائیل در سال ۲۰۱۵ عملیاتی را با هدف مستقیم حذف او ترتیب داد که با شکست مواجه شد.
پایان راه: جمعه سیاه بیروت
سرانجام در تاریخ ۲۳ نوامبر ۲۰۲۵، ارتش اسرائیل عملیاتی را اجرا کرد که آن را “جمعه سیاه” نامید. در این حمله، جنگندههای اسرائیلی بدون هشدار قبلی و تخلیه ساکنان، ساختمانی در مرکز بیروت (یا طبق برخی گزارشها ضاحیه جنوبی) را هدف قرار دادند.
جزئیات عملیات ترور
این حمله با استفاده از بمبهای سنگین سنگرشکن (مانند GBU-28) انجام شد تا از نفوذ به اعماق ساختمان اطمینان حاصل شود. آمار اولیه از کشته شدن حداقل ۲۰ نفر و زخمی شدن ۶۶ نفر حکایت داشت. با اینکه برخی گمانهزنیها هدف را محمد حیدر میدانستند، اما منابع متعدد اسرائیلی از جمله کانال ۱۲ تأیید کردند که هدف اصلی، هیثم علی طباطبایی، مرد شماره دو نظامی حزبالله پس از نعیم قاسم بود.
این نخستین ترور در بیروت پس از توافقات آتشبس اخیر بود که خشم مقامات لبنانی را برانگیخت. گزارشهای تایید نشدهای نیز از کشته شدن برخی فرماندهان ایرانی مانند سردار حسن ملکی و ابراهیم یوسفی در کنار او خبر میدهند، هرچند حزبالله هنوز بیانیه رسمی نهایی در این خصوص صادر نکرده است.
جدول زمانی زندگی و فعالیتهای هیثم علی طباطبایی
در جدول زیر نگاهی سریع به نقاط عطف زندگی این فرمانده ارشد داریم:
| سال | رویداد کلیدی | توضیحات |
|---|---|---|
| ۱۹۶۸ | تولد | زاده بیروت از پدری ایرانی و مادری لبنانی |
| دهه ۱۹۸۰ | ورود به جهاد | پیوستن به حزبالله و آغاز آموزشهای نظامی در جوانی |
| ۲۰۰۸ | نیروی رضوان | فعالیت به عنوان فرمانده میدانی پس از ترور عماد مغنیه |
| ۲۰۱۵ | بقا در قنیطره | زنده ماندن از حمله هوایی اسرائیل در سوریه که منجر به شهادت جهاد مغنیه شد. |
| ۲۰۱۶ | تحریم آمریکا | قرارگیری در لیست تروریستهای جهانی و تعیین جایزه ۵ میلیون دلاری. |
| ۲۰۱۸-۲۰۲۳ | گسترش نفوذ | فرماندهی واحد ۳۸۰۰ و آموزش نیروها در یمن و عراق |
| ۲۰۲۴ | ارتقای مقام | انتصاب به عنوان فرمانده جبهه جنوبی پس از ترور علی کرکی |
| ۲۳ نوامبر ۲۰۲۵ | ترور | شهادت در حمله هوایی اسرائیل به بیروت با بمبهای سنگرشکن |
پیامدها و آینده
شهادت هیثم طباطبایی ضربهای کاری به بدنه نظامی حزبالله محسوب میشود، چرا که او گنجینهای از تجربه عملیاتی و ارتباطات استراتژیک با ایران بود. با این حال، ساختار حزبالله همواره نشان داده که قابلیت بازسازی سریع و جایگزینی فرماندهان را دارد. این ترور بدون شک تنشها را در منطقه افزایش داده و باید دید واکنش “محور مقاومت” به حذف یکی از قدیمیترین و مؤثرترین فرماندهانش چه خواهد بود.
