نام «احمد حسین الشرع» تا همین چند سال پیش تنها در لیستهای سیاه امنیتی و در میان پروندههای طبقهبندی شده سازمانهای اطلاعاتی جهان دیده میشد. اما امروز، او مردی است که بر صندلی قدرت در دمشق تکیه زده است. او که پیشتر با نام جنگی «ابو محمد الجولانی» شناخته میشد، یکی از پیچیدهترین تحولات شخصیتی را در تاریخ سیاسی معاصر خاورمیانه تجربه کرده است؛ مسیری که از جهادیسم رادیکال آغاز شد و به ریاستجمهوری موقت سوریه در سال ۲۰۲۵ منتهی گشت.
تولد و اصالت خانوادگی احمد الشرع
احمد حسین الشرع در ۲۹ اکتبر ۱۹۸۲ در شهر ریاض، پایتخت عربستان سعودی، در یک خانواده سنی مذهب متولد شد. هرچند او در خاک عربستان به دنیا آمد، اما ریشههای عمیقی در خاک سوریه (منطقه درعا و بلندیهای جولان) داشت. خانواده او در سال ۱۹۸۹ و پس از پایان تلاطمهای جنگ خلیج فارس، تصمیم به بازگشت به وطن خود، سوریه، گرفتند و در دمشق ساکن شدند.
دوران کودکی و نوجوانی؛ از خجالت تا مذهبگرایی
برخلاف تصور عمومی از یک رهبر نظامی، احمد در کودکی پسری آرام، خجالتی و بسیار درسخوان بود. او بخشی از وقت خود را به شاگردی در مغازه املاک پدرش میگذراند. پدر او، حسین الشرع، یک مهندس نفت بود که بعدها وارد بازار مسکن شد و مادرش نیز دبیر جغرافیا بود. تحول فکری احمد از ۱۷ سالگی و با حضور در مسجد شافعی دمشق آغاز شد؛ جایی که بذرهای اولیه مذهبگرایی در ذهن او کاشته شد.
تحصیلات دانشگاهی احمد الشرع و ترک تحصیل ناگهانی
الشرع جوانی باهوش بود که توانست در دانشگاه دمشق در دو رشته مطالعات رسانهای و پزشکی به تحصیل بپردازد. با این حال، شعلههای جنگ در منطقه، مسیر زندگی او را تغییر داد. تحت تأثیر انتفاضه دوم فلسطین و حملات ۱۱ سپتامبر، او دچار رادیکالیسم شد. در نهایت، در سال ۲۰۰۳ و بدون اطلاع خانواده، تحصیل را رها کرد و برای مقابله با اشغالگری آمریکا راهی عراق شد.
رازهای زندگی عاطفی و عشق نافرجام
یکی از زوایای پنهان زندگی او که کمتر به آن پرداخته شده، رابطه عاطفی او در دوران نوجوانی با یک دختر از اقلیت علوی است. این پیوند که میتوانست نمادی از همزیستی فرقهای باشد، به دلیل مخالفت شدید خانوادهها و دیوارهای بلند سنت به سرانجام نرسید؛ اتفاقی که شاید در دیدگاههای بعدی او نسبت به ساختار اجتماعی سوریه بیتأثیر نبوده باشد.
سابقه عضویت در القاعده و سالهای زندان در عراق
الشرع پس از ورود به عراق به «القاعده در عراق» (AQI) پیوست. برخی منابع او را معاون ابو مصعب الزرقاوی میدانند، اما خودش همواره تاکید داشته که تنها یک سرباز ساده بوده است. او در سال ۲۰۰۶ توسط نیروهای آمریکایی دستگیر شد و ۵ سال از عمر خود را در زندانهای مخوفی چون ابوغریب، کمپ بوکا و کمپ تاجی سپری کرد. او در زندان با نام مستعار «امجد مظفر» به تدریس عربی کلاسیک میپرداخت و روابط شبکهای خود را برای آینده تقویت کرد.
تاسیس جبهه النصره و جدایی از ابوبکر البغدادی
با آغاز جرقههای انقلاب سوریه در سال ۲۰۱۱، الشرع با بودجهای ۵۰ هزار دلاری از سوی ایمن الظواهری و ابوبکر البغدادی به سوریه فرستاده شد تا شاخه القاعده را در این کشور پایهگذاری کند. او در ژانویه ۲۰۱۲ «جبهه النصره» را تاسیس کرد. با قدرت گرفتن داعش، او از ادغام با این گروه سر باز زد و راه خود را از بغدادی جدا کرد که منجر به درگیریهای خونین میانگروهی شد.
تغییر نام به هیئة تحریر الشام (HTS) و مدیریت ادلب
الشرع در یک حرکت استراتژیک برای خروج از لیستهای تروریستی، در سال ۲۰۱۶ پیوند خود با القاعده را قطع کرد و در سال ۲۰۱۷ گروه «هیئة تحریر الشام» (HTS) را تشکیل داد. او در ادلب دولتی تحت عنوان «دولت نجات» ایجاد کرد که وظیفه ارائه خدمات، اخذ مالیات و حتی صدور کارت ملی برای شهروندان را بر عهده داشت. این دوران، تمرین حکمرانی برای مردی بود که میخواست از سایه تفنگ به پشت میز سیاست بیاید.
سقوط بشار اسد و پیروزی در دسامبر ۲۰۲۴
نوامبر ۲۰۲۴ نقطه عطف تاریخ سوریه بود. نیروهای تحت فرمان الشرع در یک عملیات برقآسا ظرف ۱۱ روز شهرهای استراتژیک حلب، حماه، حمص و در نهایت دمشق را فتح کردند. با فرار بشار اسد به روسیه در ۸ دسامبر ۲۰۲۴، الشرع پیروزی انقلاب را اعلام کرد و به عنوان رهبر دوفاکتوی سوریه زمام امور را به دست گرفت.
ریاستجمهوری موقت و تدوین قانون اساسی جدید
در ۲۹ ژانویه ۲۰۲۵، احمد الشرع رسماً به عنوان رئیسجمهور موقت سوریه منصوب شد. او در اولین اقدامات خود، قانون اساسی سال ۲۰۱۲ را ملغی و یک قانون اساسی موقت ۵ ساله را جایگزین کرد. او مدعی است که این قانون جدید بر پایه اصول اسلامی اما با حفظ آزادیهای فردی و حقوق شهروندی تنظیم شده است.
وضعیت تاهل و زندگی خصوصی احمد الشرع
زندگی خصوصی او سالها در هالهای از ابهام بود. احمد الشرع با «لطیفه الدروبی» ازدواج کرده است. همسر او در تمام سالهای تعقیب و گریز، در کنار او بوده است؛ آنها در طول سالهای جنگ در بیش از ۴۹ خانه مختلف و حتی غارها زندگی کردهاند تا از حملات پهپادی و ترور در امان بمانند. الشرع برخلاف چهره نظامیاش، به ورزشهای بسکتبال، اسبسواری و بیلیارد علاقه زیادی دارد.
تلاش برای بازسازی سوریه و روابط بینالمللی در سال ۲۰۲۶
تا ژانویه ۲۰۲۶، اولویت اصلی الشرع بازسازی کشوری است که تخمین زده میشود ۹۰۰ میلیارد دلار خسارت دیده است. او با تغییر ظاهر و پوشیدن کتوشلوار، سفرهای دیپلماتیک متعددی به کشورهای منطقه و اروپا داشته و حتی در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کرده است. دیدارهای او با سران قدرتهای جهانی از جمله ترامپ و پوتین، نشاندهنده پذیرش تدریجی او در مجامع بینالمللی است.
چالشهای پیش رو؛ از ترور تا شکافهای فرقهای
ریاستجمهوری الشرع بدون چالش نبوده است. در سال ۲۰۲۵، وقوع کشتارهای فرقهای علیه علویان و درگیری در جنوب سوریه، توان مدیریت او را به چالش کشید. همچنین او تا ژانویه ۲۰۲۶ از چندین سوءقصد جان سالم به در برده است. منتقدان او را «جهادی در لباس رسمی» مینامند که تنها در حال بازیگری است، در حالی که طرفدارانش او را تنها گزینه برای ثبات سوریه پس از دهه ها استبداد میدانند.
احمد الشرع امروز دیگر آن تروریست فراری با جایزه ۱۰ میلیون دلاری نیست؛ او معمار سوریهای جدید است که جهان با تردید و امید به او مینگرد. آیا او میتواند هویت جنگجوی خود را برای همیشه دفن کند و به یک مصلح تبدیل شود؟ پاسخ این سوال در گرو عملکرد او در سالهای پیش رو است.
