وقتی صحبت از قدرت نظامی آمریکا در خاورمیانه میشود، نامی که بیش از همه تکرار میشود، سنتکام (centcom) است. اما بسیاری از مردم دقیقاً نمیدانند این نهاد چه کاری انجام میدهد، کجاست و چه تفاوتی با پنتاگون دارد.
سنتکام مخفف چیست و دقیقاً چیست؟
سنتکام مخفف یا جایگزین عبارت انگلیسی United States Central Command است که در فارسی به آن فرماندهی مرکزی ایالات متحده آمریکا و به عبارت کوتاهتر سنتکام گفته میشود. (از کلمه central قسمت cent و از کلمه command قسمت com برداشته شده و cent + com به عبارت centcom تبدیل شده است).
به زبان خیلی ساده، سنتکام بازوی نظامی و عملیاتی ارتش آمریکا در یک منطقه جغرافیایی خاص است.
اگر پنتاگون را مغز متفکر نظامی آمریکا بدانیم، سنتکام دست و بازوی اجرایی آن در نیمکره شرقی و خاورمیانه است. این نهاد مسئول هماهنگی، برنامهریزی و اجرای عملیاتهای نظامی در منطقه است.
منطقه سنتکام کجاست؟
منطقه تحت پوشش سنتکام بسیار وسیع است و به عنوان «منطقه مرکزی» شناخته میشود. این منطقه شامل سه قاره و بخشهای بزرگی از جهان میشود: خاورمیانه، آسیای مرکزی و شرق آفریقا.
کشورهای تحت مسئولیت این فرماندهی شامل موارد زیر هستند:
- کشورهای خلیج فارس (عربستان، امارات، قطر، کویت، بحرین، عمان)
- عراق، سوریه، لبنان، یمن و ایران
- کشورهای آسیای مرکزی (ازبکستان، تاجیکستان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکمنستان)
- کشورهای آسیای جنوبی (افغانستان و پاکستان)
- بخشی از آفریقا (مصر، سودان، اتیوپی، اریتره، جیبوتی، سومالی و سیشل)
فرماندهی سنتکام چه دقیقا کجاست؟
دفتر مرکزی یا ستاد اصلی فرماندهی سنتکام در ایالات متحده و در پایگاه نیروی هوایی مکدیل (MacDill Air Force Base) در ایالت فلوریدا قرار دارد. از این دفتر، استراتژیهای کلی برای کل منطقه تعیین میشود.
اما نیروهای عملیاتی این فرماندهی در خود منطقه مستقر هستند. مهمترین پایگاههای سنتکام در خارج از آمریکا عبارتند از:
- بحرین: مقر ناوگان پنجم آمریکا (بخش دریایی سنتکام).
- قطر: پایگاه هوایی العودید که مرکز فرماندهی عملیات هوایی است.
- عراق و کویت: پایگاههای زمینی و لجستیکی متعدد.
تفاوت سنتکام با پنتاگون و وظایف و تاثیر در جنگ
بسیاری از افراد پنتاگون و سنتکام را با هم اشتباه میگیرند، اما تفاوت اصلی آنها در سطح فرماندهی و جغرافیا است:
پنتاگون
ساختمان مرکزی وزارت دفاع آمریکا است. پنتاگون سیاستگذار کلی دفاعی، بودجهبندی کل نیروهای مسلح و تصمیمگیرنده نهایی در سطح جهانی است. پنتاگون مستقیماً در جنگها شرکت نظامی نمیکند، بلکه دستورالعمل میدهد.
سنتکام
یک فرماندهی رزمی یکپارچه است. یعنی نیروهای زمینی، هوایی، دریایی و تفنگداران دریایی را تحت فرمان خود دارد تا در منطقه خاص خود (خاورمیانه و آسیای مرکزی) عملیات انجام دهند. سنتکام مجری دستورات پنتاگون و کاخ سفید در منطقه است.
بنابراین، پنتاگون تصمیم میگیرد که جنگ شود یا نه و با چه بودجهای، و سنتکام نحوه انجام آن جنگ و عملیات را در منطقه مدیریت میکند».
رابطه وزیر جنگ آمریکا و سنتکام
وزیر دفاع آمریکا (که در متنهای فارسی گاهی وزیر جنگ نامیده میشود)، بالاترین مقام غیرنظامی در وزارت دفاع است. وزیر دفاع مستقیماً به رئیسجمهور پاسخگو است. فرمانده سنتکام نیز زیر نظر وزیر دفاع و رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح فعالیت میکند.
به عبارت دیگر، وزیر دفاع سیاستهای کلی را تعیین میکند و فرمانده سنتکام مسئول اجرای نظامی آن سیاستها در منطقه خاورمیانه و آسیای مرکزی است.
چه کسی فرمانده سنتکام رو انتخاب میکنه؟
فرمانده سنتکام باید یک ژنرال چهارستاره (در ارتش یا نیروی هوایی) یا دریادار (در نیروی دریایی) باشد. فرآیند انتخاب به این صورت است:
- رئیسجمهور ایالات متحده نامزد مورد نظر خود را انتخاب میکند.
- نامزد باید توسط سنای آمریکا تأیید شود (با رأی اعتماد).
- پس از تأیید سناتورها، فرد به عنوان فرمانده سنتکام منصوب میشود.
نکته مهم این است که فرماندهان سنتکام معمولاً پس از ۳ سال فرماندهی، جایگزین میشوند تا از تمرکز بیش از حد قدرت در یک فرد جلوگیری شود.
فرمانده سنتکام (تمامی فرماندهان)
از زمان تأسیس سنتکام در سال ۱۹۸۳ تاکنون، فرماندهان متعددی این نهاد را هدایت کردهاند.
برخی از فرماندهان مشهور و تأثیرگذار عبارتند از:
- ژنرال نورمن شوارتسکوف (۱۹۸۸-۱۹۹۱): فرمانده در جنگ خلیج فارس.
- ژنرال تامی فرانکز (۲۰۰۰-۲۰۰۳): فرمانده در آغاز جنگ افغانستان و عراق.
- ژنرال دیوید پتراوس (۲۰۰۸-۲۰۱۰): معروف به استراتژیست جنگ عراق.
- ژنرال لوید آستین (۲۰۱۳-۲۰۱۶): که بعداً به وزیر دفاع آمریکا تبدیل شد.
- ژنرال مایکل کوریلا (۲۰۲۲-۲۰۲۵): فرمانده پیشین.
- آدمیرال چارلز «برد» کوپر (از اوت ۲۰۲۵ تا کنون): فرمانده فعلی سنتکام که سابقه فرماندهی ناوگان پنجم را نیز در کارنامه دارد.
رابطه ارتش و سنتکام چیه؟
سنتکام خودش یک نیروی نظامی مستقل (مثل ارتش، نیروی هوایی یا نیروی دریایی) نیست. بلکه یک فرماندهی ترکیبی است. یعنی وقتی عملیاتی در منطقه سنتکام انجام میشود، این فرمانده دستور میدهد که نیروهای ارتش، نیروی هوایی، نیروی دریایی و نیروی ویژه از سراسر دنیا به آن منطقه اعزام شوند و تحت فرماندهی او عمل کنند. بنابراین سنتکام هماهنگکننده تمام نیروهای نظامی آمریکا در آن جغرافیای وسیع است.
همه چیز درباره سنتکام به زبان ساده
در نهایت، سنتکام را میتوان اینطور خلاصه کرد:
یک نهاد نظامی قدرتمند متعلق به آمریکا است که مسئولیت حفظ منافع، مقابله با تهدیدات و انجام عملیاتهای نظامی در منطقهای که از آفریقا تا آسیای مرکزی کشیده شده، را بر عهده دارد. این نهاد پل ارتباطی بین سیاستهای کلان واشنگتن (پنتاگون) و واقعیتهای میدانی در خاورمیانه است.
