دکتر صلاحالدین دلشاد یکی از برجستهترین و تأثیرگذارترین چهرهها در تاریخ معاصر پزشکی و نیکوکاری ایران است. او شخصیتی چندبعدی است که به طور همزمان به عنوان یک جراح چیرهدست اطفال، یک مدیر و بنیانگذار نهادهای بزرگ بهداشتی، یک استاد دانشگاه و یک نیکوکار پیشرو شناخته میشود.
زندگی او، که خود آن را در کتاب خاطراتش “زندگی هدفمند” مینامد، روایتی از شناسایی مشکلات اساسی در نظام سلامت کشور و تلاشی خستگیناپذیر برای ساختن راهحلهای پایدار و ملی است.
خاستگاه و تحصیلات: بنیادی از ایمان و دانش
دکتر صلاحالدین دلشاد در سال ۱۳۲۵ هجری شمسی (۱۹۴۶ میلادی) در شهر نجف اشرف در عراق متولد شد. رشد در یک «خانواده روحانی» که پدرش در حوزه علمیه نجف فعالیت داشت، از همان ابتدا حس عمیق ایمان و تعهد به خدمت را در وجود او نهادینه کرد. این میراث معنوی با تبار مادری او تکمیل شد؛ مادر ایشان، که معلم قرآن بود، از نوادگان کریمخان زند، بنیانگذار سلسله زندیه، به شمار میرفت. این ترکیب منحصربهفرد از معنویت پدری و میراث رهبری مادری، چارچوب اخلاقی تمام فعالیتهای آینده او را شکل داد.
او تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در مدرسه معتبر «علوی ایرانیان» در نجف به پایان رساند. زندگی میان نجف و تهران، او را با فرهنگهای ایرانی و عربی مأنوس ساخت و به تسلط او بر زبانهای فارسی، عربی، ترکی استانبولی و انگلیسی منجر شد.
مسیر پزشکی: از استانبول تا لندن
اشتیاق فراوان به پزشکی، او را به دانشگاه جراحپاشا در استانبول ترکیه کشاند. او مدرک پزشکی عمومی خود را در سال ۱۳۵۳ و تخصص جراحی عمومی را در سال ۱۳۵۸ از این دانشگاه دریافت کرد. با این حال، نقطه عطف تحصیلات او، دوره فوق تخصص جراحی اطفال بود.
پس از شروع این دوره در دانشگاه تهران، او به محدودیتهای دانش موجود در ایران در آن زمان پی برد. با تشویق اساتید و با حمایت وزارت بهداشت، در سال ۱۳۷۰ موفق به دریافت بورسیه تحصیلی در لندن شد. او در بیمارستان مشهور «گریت اورمند استریت» زیر نظر پروفسور اشپیتز، از برجستهترین جراحان اطفال جهان، آموزش دید. این سفر یک مأموریت هدفمند برای وارد کردن تکنیکهای جراحی در سطح جهانی به ایران بود، به ویژه برای درمان بیماریهای پیچیدهای مانند هیرشپرونگ.
جراح، مدیر و نهادساز
فعالیت حرفهای دکتر دلشاد بر سه ستون اصلی استوار است: مهارت بالینی، رهبری اجرایی و مشارکت آکادمیک.
دستان چیرهدست جراح
هویت اصلی دکتر دلشاد به عنوان یک فوق تخصص برجسته جراحی اطفال و نوزادان تعریف میشود. تخصص او درمان ناهنجاریهای مادرزادی پیچیده مانند مری بسته، مقعد بسته، فتق دیافراگم و ابهام جنسیتی است. او یک فعالیت بالینی پرمشغله را در تهران و کرج مدیریت میکند و با بیمارستانهای بزرگی چون بهمن و لاله همکاری دارد. بازخوردهای بیماران، رضایت بسیار بالایی را نشان میدهد و آنها همواره مهارت، رفتار دلسوزانه و حوصله او را میستایند.
معمار نظام سلامت
دکتر دلشاد صرفاً در چارچوب سیستمهای موجود کار نمیکند، بلکه برای رفع نواقص، سیستمهای جدید خلق میکند. دو نمونه برجسته از این رویکرد عبارتند از:
- بیمارستان مریم کرج: او بنیانگذار و مدیر این بیمارستان فوق تخصصی مادر و کودک است. این مرکز که در سال ۱۳۹۳ افتتاح شد، برای پاسخ به کمبود امکانات در منطقه تأسیس شد و اولین بیمارستان مجهز به بخشهای مراقبت ویژه نوزادان و مادران در آن منطقه بود.
- مناصب اجرایی و ملی: تجربیات او در مدیریت بحران در دوران جنگ تحمیلی و مدیریت فاجعه مکه در سال ۱۳۶۶، او را به سمتهای اجرایی مهمی مانند ریاست دانشگاه علوم پزشکی ایران و قائممقام معاونت آموزشی وزارت بهداری سوق داد. او همچنین عضو هیئت مدیره «مجمع خیرین سلامت کشور» است و در تأسیس بیش از ۷۰۰ مرکز درمانی خیریه در سراسر ایران نقش داشته است.
استاد دانشگاه و پژوهشگر
دکتر دلشاد با مرتبه علمی «دانشیار» در دانشگاه علوم پزشکی تهران، به تدریس و تربیت نسلهای جدیدی از پزشکان و جراحان مشغول است. او یک محقق فعال است و مقالات علمی متعددی در مجلات معتبر منتشر کرده است. او همچنین با حضور در برنامههای تلویزیونی و سخنرانیهای عمومی، به ترویج دانش پزشکی در سطح جامعه میپردازد.
گزیدهای از مقالات علمی دکتر صلاحالدین دلشاد
این جدول، بخشی از مشارکتهای آکادمیک ایشان را در حوزه جراحی اطفال نشان میدهد.
| عنوان مقاله | مجله / محل ارائه | سال |
|---|---|---|
| مقایسه روشهای درمانی در بیماری هیرشپرونگ | مجله کودکان دانشگاه علوم پزشکی تهران | 1991 |
| استفاده از روش ACE در درمان بیاختیاری مدفوع در کودکان | مجله کودکان دانشگاه علوم پزشکی تهران | 1995 |
| اصول مدیریت هرمافرودیسم کاذب زنانه | مجله انجمن جراحان ایران | 1999 |
| مدیریت جراحی ابهام جنسیتی | مجله پزشکی قانونی | 2000 |
| استفاده از کولون به عنوان جایگزین مری و ارائه ۱۸ مورد | مجله دانشگاه علوم پزشکی ایران | 2006 |
| مدیریت جراحی بیاختیاری مدفوع پس از ترمیم مقعد بسته | مجله دانشگاه علوم پزشکی ایران | 2009 |
مؤسسه محکم: شاهکار نیکوکاری
مؤسسه «محکم» را میتوان بزرگترین دستاورد و شاهکار دکتر دلشاد دانست. جرقه تأسیس این مؤسسه در حدود سال ۱۳۸۲ در بیمارستان علیاصغر (ع) زده شد، زمانی که او مشاهده کرد کودکان نیازمند به دلیل ناتوانی مالی، جراحیهای حیاتی خود را از دست میدهند.
او این مسئله را یک «مسئولیت اجتماعی، دینی و ملی» دید و با همراهی جمعی از اساتید و خیرین، «مؤسسه خیریه حمایت از کودکان با ناهنجاریهای مادرزادی» یا «محکم» را در سال ۱۳۸۴ تأسیس کرد. دکتر دلشاد از همان ابتدا به عنوان مدیرعامل و رئیس هیئت مدیره، هدایت این نهاد را بر عهده داشته است.
موسسه محکم در یک نگاه
این مؤسسه یک مدل منحصربهفرد از نیکوکاری در حوزه سلامت است که تأثیری ملی و خیرهکننده دارد.
| معیار | جزئیات |
|---|---|
| مأموریت اصلی | تشخیص، درمان و جراحی رایگان برای کودکان مبتلا به ناهنجاریهای مادرزادی |
| تعداد کل جراحیها | “بیش از ۳۰,۰۰۰ (تا اوایل سال ۱۴۰۴)” |
| بیماریهای تحت پوشش | ۵۶ ناهنجاری مادرزادی (جراحی و غیرجراحی) |
| حضور سراسری | ۵۴ نمایندگی در سراسر ایران |
| بیمارستانهای همکار | ۳۴ بیمارستان دانشگاهی |
| اصل راهنما | ارائه خدمات به هر کودکی که «زیر آسمان ایران» زندگی میکند، بدون توجه به ملیت یا داشتن اوراق هویتی. |
مدل کاری محکم تنها به اعزام تیمهای جراحی به مناطق محروم محدود نمیشود، بلکه با راهاندازی بخشهای دائمی جراحی اطفال در این مناطق، به ظرفیتسازی محلی و مراقبت مستمر میپردازد.
زندگی شخصی: میراثی از خدمت خانوادگی
خانواده دکتر دلشاد بخش جداییناپذیری از کارنامه حرفهای و نیکوکارانه اوست. همسر ایشان، خانم دکتر شیرزاد، متخصص اطفال هستند و شریک اصلی او در تأسیس بیمارستان مریم بودهاند.
این میراث خدمت به نسل بعد نیز منتقل شده است. پسران ایشان نیز مسیر پزشکی و نیکوکاری را در پیش گرفتهاند:
- دکتر محمدحسین دلشاد: متخصص بیهوشی و فوق تخصص درد است.
- دکتر بلال دلشاد: متخصص جراحی عمومی و فوق تخصص جراحی پستان است. او به انجام جراحیهای کمهزینه برای بیماران شهرت دارد و بخش قابل توجهی از درآمد خود را به مؤسسه محکم اهدا کرده است.
دکتر دلشاد خود بیان میکند که فرزندانش نیز «اهل کار خیر» هستند. همچنین باید با احترام به فقدان دختر ایشان، مرحومه مهندس زینب دلشاد که در سال ۱۳۹۶ از دنیا رفتند، اشاره کرد.
زندگی دکتر صلاحالدین دلشاد گواهی بر این است که چگونه میتوان تخصص، تعهد و مدیریت را برای ایجاد یک تغییر پایدار به کار گرفت. میراث او نه فقط در هزاران کودکی است که شخصاً جراحی کرده، بلکه در سیستمهای ماندگاری مانند مؤسسه محکم و بیمارستان مریم است که ساخته است؛ نهادهایی که مأموریت او را برای سالهای طولانی ادامه خواهند داد و گواهی بر زندگیای هستند که وقف ساختن «سلامت» شده است.
