اول آذرماه ۱۴۰۴ تاریخی بود که یکی از طولانیترین دورههای فرماندهی در نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران به پایان رسید. امیر سرتیپ کیومرث حیدری، پس از ۹ سال تکیه بر کرسی فرماندهی نزاجا، جای خود را به جانشینش داد. اما این ژنرال کهنهکار که بود و چه کارنامهای از خود بر جای گذاشت؟ در این گزارش نگاهی جامع به زندگی، سوابق نظامی و حواشی دوران خدمت او میاندازیم.
از صحنه کرمانشاه تا خط مقدم نبرد
کیومرث حیدری در سال ۱۳۴۳ (۱۹۶۴ میلادی) در شهرستان صحنه واقع در استان کرمانشاه متولد شد. او که اصالتی کرمانشاهی دارد و در خانوادهای مذهبی رشد کرده، تحصیلات ابتدایی و متوسطه خود را در همان منطقه گذراند. علاقه او به امور نظامی خیلی زود و همزمان با جنگ ایران و عراق نمایان شد.
حیدری فعالیت نظامی خود را از سال ۱۳۶۱ (۱۹۸۲) به عنوان نیروی داوطلب بسیج در جبهههای جنگ آغاز کرد. اشتیاق او به خدمت حرفهای باعث شد تا در سال ۱۳۶۳ رسماً به ارتش جمهوری اسلامی ایران بپیوندد و در لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه، در رسته پیاده مشغول به خدمت شود. این آغاز راهی بود که او را از فرماندهی دستههای کوچک به عالیترین مقام نیروی زمینی رساند.
تحصیلات و مدارج علمی
برخلاف تصور عمومی که نظامیان تنها به مهارتهای میدانی میپردازند، حیدری کارنامه تحصیلی پرباری در حوزه نظامی دارد. او تمامی مدارج افسری را پلهپله طی کرده است:
- گذراندن دورههای مقدماتی و عالی رستهای
- فارغالتحصیل دانشگاه فرماندهی و ستاد (دافوس)
- دارای مدرک دکتری و تخصص در علوم استراتژیک
- فارغالتحصیل دانشگاه عالی دفاع ملی
کارنامه و سوابق اجرایی؛ از فرماندهی گردان تا فرماندهی کل
مسیر صعود کیومرث حیدری در ارتش، مسیری کلاسیک و مبتنی بر سلسلهمراتب بود. او پس از جنگ تحمیلی، مسئولیتهای متعددی را در سطوح مختلف فرماندهی تجربه کرد. در جدول زیر مروری بر مهمترین سوابق اجرایی او داریم:
| سالها | سمت و مسئولیت | توضیحات |
|---|---|---|
| ۱۳۶۱ | نیروی داوطلب بسیج | حضور در جبهههای جنگ ایران و عراق |
| ۱۳۶۳ – ۱۳۷۷ | فرماندهی ردههای مختلف | فرمانده دسته، گروهان و گردان در لشکر ۸۱ زرهی کرمانشاه |
| ۱۳۷۷ – ۱۳۸۴ | فرمانده قرارگاه جنوبغرب | مدیریت عملیاتی ارتش در منطقه استراتژیک جنوبغرب کشور |
| ۱۳۸۴ – ۱۳۸۷ | معاون هماهنگکننده نزاجا | ریاست ستاد نیروی زمینی |
| ۱۳۸۷ – ۱۳۹۵ | جانشین فرمانده نیروی زمینی | مرد شماره دو نیروی زمینی ارتش برای ۸ سال |
| ۱۳۹۵ – ۱۴۰۴ | فرمانده نیروی زمینی ارتش | هفدهمین فرمانده نزاجا با حکم فرمانده کل قوا |
دوران فرماندهی و اقدامات شاخص
کیومرث حیدری در آبان ۱۳۹۵ به عنوان هفدهمین فرمانده نیروی زمینی ارتش منصوب شد. دوران ۹ ساله فرماندهی او با تمرکز بر “مدرنیزاسیون” و تغییر ساختار یگانهای ارتش همراه بود. او تلاش کرد نیروی زمینی را از حالت سنتی خارج کرده و به سمت واکنش سریع و تحرک بالا سوق دهد. دریافت “نشان فتح درجه یک” در اردیبهشت ۱۴۰۰، یکی از افتخارات نظامی اوست که به پاس ارتقای توان دفاعی و حضور مؤثر در مرزها به او اعطا شد.
روی سینه او علاوه بر نشان فتح، نشانهای متعددی همچون “ایثار”، “جانبازی”، “چتربازی درجه ۳” و نشان “تانک ذوالفقار” دیده میشود که حکایت از حضور او در عملیاتهای سخت و میدانی دارد. همچنین گزارشهایی از نقش او در جنگهای اخیر منطقهای (جنگ ایران و اسرائیل) وجود دارد.
حواشی، مواضع سیاسی و تحریمها
دوران حضور حیدری در رأس نیروی زمینی تنها به امور پادگانی محدود نشد و با جنجالهایی نیز همراه بود. او در جریان اختشاشات آبان ۱۳۹۸ و ۱۴۰۱ مواضع صریحی گرفت که بازتابهای گستردهای داشت. حیدری نقش نیروی زمینی در کنترل ناآرامیها را “افتخارآمیز” خواند و در اظهارنظری جنجالی، معترضان را به “مگس” تشبیه کرد و هشدار داد که در صورت صدور فرمان، جایی برای آنها نخواهد بود.
این مواضع باعث شد تا نام او در فهرست تحریمهای بینالمللی قرار گیرد. ایالات متحده آمریکا، اتحادیه اروپا (در سال ۲۰۲۲) و بریتانیا (در سال ۲۰۲۳) او را به اتهام نقض حقوق بشر و مشارکت در سرکوب شهروندان ایرانی تحریم کردند. علاوه بر این، در ژوئن ۲۰۲۵ شایعاتی مبنی بر تلاش اسرائیل برای ترور او منتشر شد که البته با سکوت مقامات رسمی همراه بود و ادامه فعالیت او نشان داد که این طرحها ناکام مانده است.
پایان مأموریت و جانشین
سرانجام در اول آذر ۱۴۰۴، مأموریت کیومرث حیدری در نیروی زمینی ارتش به پایان رسید. رسانههای رسمی ایران این تغییر را یک “چرخش دورهای” و رویهای معمول برای تزریق انرژی جدید و تقویت ساختار عملیاتی توصیف کردند. هیچ نشانهای از برکناری اجباری یا دلایل پشت پرده گزارش نشد و به نظر میرسد سن او (حدود ۶۱ سال) و طولانی شدن دوره فرماندهی در این تصمیم مؤثر بوده است.
با رفتن حیدری، امیر سرتیپ علی جهانشاهی که پیش از این سوابقی چون فرماندهی لشکر ۷۷ ثامنالائمه و معاونت هماهنگکننده نزاجا را در کارنامه داشت، به عنوان فرمانده جدید نیروی زمینی ارتش معرفی شد تا فصل جدیدی در تاریخ این نیرو رقم بخورد.
