ایران میزبان جام جهانی 2038 از شایعه تا واقعیت

پیش از وارد شدن به مقاله، گفتگوی علی کفاشیان با روزنامه هندی را در ۱۰ سال پیش مرور میکنیم. زمانی که او به عنوان نایب رئیس فدراسیون فوتبال رویای میزبانی جام جهانی را در سر داشت!

کفاشیان‌: درخواست میزبانی جام جهانی 2038 ‌را داده‌ایم!

ایران میزبان جام جهانی 2038 از شایعه تا واقعیت

۱۰ سال پیش بود. سال ۱۳۹۴ خورشیدی. آن روزها اوضاع فرق می‌کرد. برجام تازه امضا شده بود، جرقه‌های امید در هوا معلق بود و علی کفاشیان، نایب‌رئیس وقت فدراسیون فوتبال، در مصاحبه‌ای با نشریه «اسپورت استار» هند، قطر را تحویل می‌گرفت و برای ایران در سال ۲۰۳۸ جایگاه میزبانی جام جهانی را متصور می‌شد. رویایی که دهه بعد، تبدیل به چیزی جز کابوس نشد. البته که ایران به طور رسمی دوبار در سال های 1978 و 1990 نامزد میزبانی جام جهانی بوده که هر دو بار این نامزدی رد شده است.

«جام جهانی قطر، جام جهانی ما است!» این جمله‌ای بود که کفاشیان با اطمینان تمام به زبان آورد. او آن‌قدر پیش رفت که حتی از «خواهران قطری» هم به گرمی یاد کرد و از تلاش‌های آن‌ها برای غلبه بر چالش‌ها گفت. درست در همان سال‌ها، اما ورود زنان به استادیوم‌های فوتبال در ایران همچنان ممنوع بود. این تضاد بامزه، که شاید در آن سال‌ها بیش از حد جدی گرفته شد، امروز بیش از هر زمان دیگری پوچ و مضحک به نظر می‌رسد. یکی از هواداران همیشگی این روزها در شبکه‌های اجتماعی نوشته: «خواهران قطری در حال پس‌زدن کلیشه‌ها بودند، خواهران ایرانی در حال پس‌زدن مأموران جلوی در ورزشگاه!» – طنز تلخی که دیگر طنز نیست.

منطق کفاشیان؛ جایی که «صعود» هم کمک تلقی می‌شد

کفاشیان در آن مصاحبه تأکید کرده بود: «اولین و مهمترین کاری که ایران می‌تواند برای کمک به قطر انجام دهد، صعود ما به جام جهانی ۲۰۲۲ است». به عبارت دیگر، مهمترین برگ برنده ایران برای کمک به همسایه جنوبی، فقط و فقط حضور خودش در آن مسابقات بود. نه نه، کمک ایران این بود که می‌رفت تو زمین تا هوادارهای پرشورش بیایند و ورزشگاه‌ها را پر کنند. طوری که انگار «هوادار پرشور» جای «برنامه جامع زیرساختی» را گرفته است.

به راستی، اگر این پایین‌ترین سطح انتظارات باشد، پس چه نیازی به ورزشگاه مدرن، هتل استاندارد، سیستم حمل‌ونقل پیشرفته و امنیت بین‌المللی است؟ بیایید روراست باشیم: ما با همین «تعداد هوادار» هم در نهایت نتوانستیم حضوری به‌یادماندنی در قطر رقم بزنیم. چه برسد به اینکه بخواهیم صاحب یک تورنمنت ۴۸ تیمی با صدها هزار هوادار خارجی باشیم که حالا قرار است در سال ۲۰۲۶ از حضور در آمریکا بترسند.

رویای ۲۰۳۸؛ وقتی امید آقای نایب‌رئیس به «نسل بعدی» می‌رود

جالب‌ترین بخش اظهارات کفاشیان، جدول زمانی پیش‌بینی‌شده برای میزبانی ایران بود. او با قاطعیت اعلام کرده بود که چین خواهان میزبانی ۲۰۳۰ است و ایران می‌تواند برای ۲۰۳۸ با آن‌ها رقابت کند و اگر چین هم موفق شود، «نسل بعدی ما باید درک کند که رویای میزبانی در ۲۰۵۰ یا پس از آن خواهد بود».

حالا ما در سال ۲۰۲۶ هستیم. یک دهه از آن حرف‌ها می‌گذرد، اما نه فدراسیون فوتبال ما حتی یک گام عملی برای میزبانی ۲۰۳۸ برداشته و نه زیرساخت‌های ورزشی این کشور حتی به سطح میزبانی یک تورنمنت قاره‌ای رسیده است. در این دهه، ورزشگاه آزادی هنوز همان جای همیشگی است؛ با صندلی‌های شکسته و دستشویی‌های معروفش. در همین سال‌ها، قطر توانست چندین استادیوم درجه یک را در کویر بنا کند و چین، پیش از افول اقتصادی‌اش، صدها ورزشگاه مدرن احداث نمود. اما مهم‌تر از همه، ما در این دهه دو جنگ تمام‌عیار را پشت سر گذاشتیم – جنگی که به‌طور رسمی از آن به عنوان «جنگ با آمریکا و اسرائیل» یاد می‌شود. در این درگیری‌ها، هزاران نفر از مردم عادی ایران کشته شدند و رهبر جمهوری اسلامی، آیت‌الله خامنه‌ای، شهید گردید. ایران نه در قامت کشوری که قرار است میزبان جهان باشد، که در قامت کشوری در محاصره و انزوا ظاهر شده است.

یک مقام آگاه در تهران گفته: «ما نمی‌توانیم حتی برای حضور در جام جهانی ۲۰۲۶ که در آمریکا برگزار می‌شود، تیم ملی را بفرستیم. حالا چه برسد به اینکه بخواهیم میزبان کل مسابقات باشیم.» همین یک جمله، تمام رویاهای دهه پیش را نقش بر آب می‌کند.

سال ۲۰۳۸ چقدر با ما فاصله دارد؟ چیزی حدود ۱۲ سال دیگر. برای کشوری که در یک دهه، از امیدواری پسابرجام به دو جنگ تمام‌عیار، تحریم‌های بین‌المللی، ناامنی گسترده و انزوای سیاسی رسیده است، ۱۲ سال زمانی است که می‌تواند جهان را زیر و رو کند. اما آیا این ۱۲ سال را صرف ساخت ورزشگاه، توسعه زیرساخت، جذب سرمایه‌گذار خارجی و تضمین امنیت برای هواداران سراسر جهان خواهیم کرد؟ خیر. ما مشغول «آماده‌سازی» چیزهای دیگری خواهیم بود.

شما به قول معروف، اول باید توی خونه خودت رو بشناسی.

در داخل کشور، وضعیت ورزشگاه‌ها اسفناک است. ورزشگاه نقش جهان اصفهان، که قرار بود نماد پیشرفت باشد، هنوز مشکلات متعدد دارد. ورزشگاه آزادی تهران، با استانداردهای روز دنیا فاصله زیادی دارد. حتی ساده‌ترین شروط فیفا برای میزبانی – مثل وجود هتل مناسب نزدیک ورزشگاه، حمل‌ونقل ریلی بین‌شهری و سیستم بلیت‌فروشی مدرن – در ایران قابل تأمین نیست. اینها را کنار تحریم‌های بین‌المللی و نبود امنیت سرمایه‌گذاری بگذارید تا ببینید «رویای ۲۰۳۸» چه قدر واقعی است.

سخن آخر اینکه: جام جهانی ۲۰۳۸ مال ما نخواهد بود. ۲۰۵۰ هم مال ما نخواهد بود. حتی اگر صلح در منطقه برقرار شود و تحریم‌ها برداشته شود، سال‌ها طول می‌کشد تا زیرساخت‌های فرسوده ایران به استانداردهای جهانی برسد. بیایید رویاهایی را دنبال کنیم که با واقعیت‌های تلخ امروزمان نسبتی داشته باشد. مثلاً اینکه تیم ملی بتواند با آرامش خاطر در جام جهانی ۲۰۲۶ بازی کند، بدون ترس از موشک و بمب و تحریم و ویزا و هزار مشکل دیگر. شاید آن موقع، دیگر «جام جهانی قطر، جام جهانی ما» نباشد. شاید آن موقع، «جام جهانی ما، فقط جام جهانی ایران» باشد. اما فعلاً که نه. فعلاً که جنگ تمام شده. فعلاً که همه چیز ویران شده. فعلاً که آرزوی دیدن ایران در نقش میزبان، بیش از هر زمان دیگری مضحک و دست‌نیافتنی به نظر می‌رسد.