شهید یوسف قربانی یکی از غواصان نامآشنای لشکر ۳۱ عاشورای سپاه بود که نام او با ایثار، تنهایی، ایمان و رشادت در دوران دفاع مقدس گره خورده است. این شهید والامقام در عملیات کربلای ۵ در منطقه شلمچه به شهادت رسید و روایت زندگی او، از کودکی سخت تا لحظه شهادت، به یکی از داستانهای تأثیرگذار دفاع مقدس تبدیل شده است. در این مقاله به بیوگرافی، خانواده، اصالت، وصیتنامه، دستنوشتهها، توسل و کرامات، نحوه شهادت و روایتهای مختلف درباره شهید یوسف قربانی میپردازیم.
زندگی نامه و سرگذشت شهید یوسف قربانی
شهید یوسف قربانی در تاریخ ۲۰ شهریور ۱۳۴۵ در شهرستان زنجان و در خانوادهای مستضعف و کمبرخوردار متولد شد. پدر او «صمد» و مادرش «ایران» نام داشتند. اصالت شهید یوسف قربانی به زنجان بازمیگردد و بخش مهمی از هویت و زندگی او با این شهر گره خورده است.
زندگی یوسف از همان کودکی با دشواری همراه شد. او در ششماهگی پدر خود را از دست داد و در ششسالگی نیز مادرش دار فانی را وداع گفت. این اتفاقات تلخ سبب شد دوران کودکی او در شرایطی دشوار و همراه با تنهایی سپری شود. پس از فوت والدین، مادربزرگ سرپرستی او را برعهده گرفت و نقش مهمی در بزرگ شدن و تربیت او ایفا کرد.
یوسف قربانی دوران ابتدایی را در زنجان گذراند اما پس از پایان این مقطع، برای ادامه تحصیل همراه برادرش راهی تهران شد. همین سالهای سخت و سرشار از محرومیت، زمینهساز شکلگیری روحیه مسئولیتپذیری، استقلال و باورهای عمیق مذهبی او شد.
خانواده و دوران نوجوانی شهید یوسف قربانی
خانواده شهید یوسف قربانی از اقشار ضعیف جامعه بودند و او از همان ابتدای زندگی با مفهوم فقدان و تنهایی آشنا شد. روایتهای دوستان و همرزمان نشان میدهد که این تنهایی تأثیر عمیقی بر شخصیت او گذاشته بود اما هرگز موجب ناامیدیاش نشد.
او بعدها در گفتوگو با دوستان خود اشاره کرده بود: «فکر نمیکنم کسی به اندازه من تنهایی کشیده باشد». با وجود این شرایط، یوسف همواره روحیهای امیدوار، مهربان و استوار داشت و اطرافیانش او را فردی با رفتار پدرانه و دلسوز توصیف میکردند.
پیوستن به بسیج و سپاه
با آغاز جنگ تحمیلی، شهید یوسف قربانی به بسیج و سپس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست. او بهعنوان غواص اطلاعات و عملیات در لشکر ۳۱ عاشورا و یگانهای وابسته به تیپ زرهی آذربایجان فعالیت میکرد.
قربانی در عملیاتهای مهمی از جمله والفجر ۸ و کربلای ۵ حضور داشت. توانایی او در غواصی و مأموریتهای اطلاعاتی، شجاعت و روحیه بالای رزمیاش سبب شد در میان همرزمان به چهرهای شناختهشده تبدیل شود.
علت معروف شدن شهید یوسف قربانی
شهید یوسف قربانی بیش از هر چیز بهدلیل حضور بهعنوان غواص در عملیاتهای بزرگ دفاع مقدس و نیز روحیه خاص و معنویاش شناخته میشود. روایت مشهور او درباره معنای غواص، از جمله دلایل معروف شدن این شهید است.
دقایقی پیش از عملیات، وقتی از او پرسیدند «غواص یعنی چه؟» با لبخند پاسخ داد: «غواص یعنی مرغابی امام زمان (عج)». این جمله بعدها به یکی از نقلقولهای معروف درباره او تبدیل شد و نشاندهنده نگاه معنوی و اعتقادی او به جهاد و نبرد بود.
در یکی از مصاحبههای ضبطشده پیش از عملیات نیز خود را اینگونه معرفی کرد: «من یوسف قربانی، غواص لشکر عاشورا اعزامی از زنجان هستم». او در همان گفتوگو از خداوند طلب توان و استقامت برای ادامه نبرد کرد و در پایان رباعی مشهور «در مسلخ عشق جز نکو را نکشند…» را خواند که بیانگر روحیه عرفانی و شهادتطلبانهاش بود.
محل شهادت و نحوه شهادت شهید یوسف قربانی
شهید یوسف قربانی در تاریخ ۱۹ دی ۱۳۶۵ و در جریان عملیات کربلای ۵ در منطقه شلمچه به شهادت رسید. محل شهادت او شلمچه بود؛ منطقهای که یکی از سختترین و خونینترین میدانهای نبرد در دوران دفاع مقدس محسوب میشود.
براساس روایت همرزمان، هنگام پیشروی غواصان در عملیات، گلولهای از سمت راست سر او وارد و از سمت چپ خارج شد. بر اثر این اصابت شدید، خون از دهان و گوشهایش جاری شد و پیکر او روی زمین افتاد. یارانش او را به خشکی منتقل کردند اما شهید قربانی دیگر چشمها و دهانش را نگشود و به آرزوی دیرینه خود یعنی شهادت رسید.
پیکر مطهر این شهید غواص پس از انتقال به زنجان، در گلزار شهدای پایین زنجان به خاک سپرده شد.
وصیت نامه شهید یوسف قربانی و دستنوشتهها
از شهید یوسف قربانی وصیتنامه رسمی منتشر نشده است اما دستنوشتهها و اشعار او بخشی از جهان درونی و احساساتش را نشان میدهد. یکی از اشعار ثبتشده از او چنین است:
رو سر بنه به بالین تنها مرا رها کن
ترک من خراب شبگرد مبتلا کن
ماییم و موج سودا شب تا به روز تنها
خواهی بیا ببخشا خواهی برو جفا کن
خیرهکش است ما را دارد دلی چو خارا
بکشد کسش نگوید تدبیر خونبها کن
این شعر بیانگر تنهایی و توکل شهید است؛ او در آن از خدا میخواهد در مسیر شهادت با او همراه باشد. علاوه بر این، خاطرهی معروف «نامهنویسی برای آب» نشان میدهد یوسف گاهی دفتری برده و برای «آب» نامه مینوشت؛ یک روز وقتی دوستش از او پرسید نامه را برای چه کسی مینویسد، او با اشک در چشمان گفت: «من برای آب نامه مینویسم، کسی را ندارم». این رفتار نمادی از عمق تنهایی و بزرگواری اوست و در هیچ روایت رسمی بهعنوان وصیتنامه وجود ندارد.
خصوصیات اخلاقی
شهید یوسف قربانی از سوی نزدیکان فردی کاملاً مثبت و بااخلاق توصیف شده است. روایتها میگویند او با وجود تمام دردها و تنهایی، همواره خندان و امیدوار بود؛ «هرگز از خود ضعف نشان نمیداد و جزع و فزع نمیکرد». او چنان شکیب و آرام بود که معمولاً در خلوت، مشغول عبادت و نماز خواندن دیده میشد.
