نام حسن طهرانی مقدم در تاریخ معاصر ایران با صنعت موشکی و توسعه توان دفاعی کشور گره خورده است؛ چهرهای که بسیاری او را با لقب پدر موشکی ایران میشناسند. مردی که از روزهای ابتدایی انقلاب و سالهای دشوار جنگ ایران و عراق، مسیر متفاوتی را انتخاب کرد و با تکیه بر ایمان، دانش فنی و روحیهای خستگیناپذیر، پایههای یگان موشکی سپاه پاسداران را شکل داد.
بیوگرافی حسن طهرانی مقدم فقط روایت یک فرمانده نظامی نیست؛ بلکه داستان مردی است که در میان کمبود امکانات، فشار جنگ، مأموریتهای طاقتفرسا و شکستهای آزمایشی، ایده خودکفایی دفاعی را دنبال کرد و در نهایت نیز در همان مسیری که سالها برای آن تلاش کرده بود، جان خود را از دست داد.
حسن طهرانی مقدم که بود؟
حسن طهرانی مقدم در ۶ آبان ۱۳۳۸ در محله سرچشمه تهران و در خانوادهای مذهبی و سادهزیست به دنیا آمد. سالهای کودکی او در مناطق سرچشمه، شکوفه و بهارستان تهران سپری شد. علاقه به امور فنی و فعالیتهای عملی از همان دوران نوجوانی در شخصیت او دیده میشد؛ علاقهای که بعدها مسیر زندگیاش را تعیین کرد.
او تحصیلات ابتدایی را از سال ۱۳۴۵ آغاز کرد و در سال ۱۳۵۶ در رشته صنایع و برش قطعات صنعتی در مدرسه عالی تکنیکیوم نفیسی پذیرفته شد. پس از انقلاب نیز تحصیل خود را در رشته مهندسی صنایع ادامه داد و مدرک مهندسی خود را از دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی دریافت کرد.
سال ۱۳۵۷ برای او نقطه عطفی بود. در جریان انقلاب، به ساخت نارنجک دستی پرداخت و حتی در ماجرایی یکی از نظامیان ارتش شاهنشاهی را به اسارت درآورد؛ نشانهای از روحیه عملی و مسئولیتپذیری که بعدها در میدانهای بزرگتر خود را نشان داد.
ورود به سپاه و آغاز یک مسیر دشوار
طهرانی مقدم در سال ۱۳۵۸ به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و فعالیت خود را در اطلاعات منطقه ۳ سپاه شمال آغاز کرد. اما خیلی زود دریافت که کشور در حوزه پشتیبانی آتش و تجهیزات دفاعی با خلأ جدی روبهرو است.
با آغاز جنگ ایران و عراق و شدت گرفتن حملات، این نیاز بیش از گذشته آشکار شد. او در پاییز ۱۳۶۰ طرح ساماندهی آتش پشتیبانی سپاه را ارائه داد و در همان سال مسئولیت تطبیق آتش خمپارهای سپاه در قرارگاه کربلا طی عملیات طریقالقدس را بر عهده گرفت.
این مسئولیتها ساده نبود. تجهیزات محدود، نبود ساختار منسجم توپخانهای و فشار سنگین جنگ، شرایطی را ایجاد کرده بود که بسیاری آن را بنبست میدانستند. اما طهرانی مقدم از همان روزها به جای توقف، به فکر ایجاد ساختاری مستقل برای آتش پشتیبانی افتاد.
جدول زندگی و مسئولیتهای حسن طهرانی مقدم
| سال | رخداد |
|---|---|
| ۱۳۳۸ | تولد در تهران |
| ۱۳۵۸ | عضویت در سپاه پاسداران |
| ۱۳۶۰ | ارائه طرح ساماندهی آتش پشتیبانی |
| ۱۳۶۱ | فرمانده پشتیبانی آتش خمپارهای سپاه |
| ۱۳۶۲ | تأسیس توپخانه سپاه و یگان موشکی |
| ۱۳۶۴ | فرماندهی موشکی نیروی هوایی سپاه |
| ۱۳۸۴ | جانشین فرمانده نیروی هوافضای سپاه |
| ۱۳۸۵ | رئیس سازمان خودکفایی سپاه |
| ۱۳۹۰ | شهادت در انفجار پادگان بیدگنه |
از توپخانه تا تولد صنعت موشکی ایران
یکی از مهمترین فصلهای زندگی طهرانی مقدم، شکلگیری یگان موشکی سپاه بود. او در سال ۱۳۶۲ توپخانه سپاه و مرکز تحقیقات فنی توپخانه را راهاندازی کرد و همان سال بنیان یگان موشکی سپاه را گذاشت.
جنگ شهرها و حملات موشکی عراق، واقعیت تلخی را به فرماندهان ایرانی نشان داده بود؛ بدون ابزار پاسخ مؤثر، شهرهای ایران در معرض تهدید دائمی قرار داشتند. طهرانی مقدم این وضعیت را صرفاً یک ضعف مقطعی نمیدید، بلکه آن را مسئلهای راهبردی میدانست.
برای همین در تابستان و پاییز ۱۳۶۳ به همراه حدود ۳۰ نفر از نیروهای خود به سوریه و لیبی اعزام شد تا آموزشهای موشکی و کار با موشک اسکاد B را فرا بگیرد.
این مأموریت با سختیهای فراوان همراه بود:
- دوری طولانی از خانواده و همسر
- فشار شدید آموزشی و محاسبات پیچیده موشکی
- محدودیت ارتباط با ایران
- کمبود امکانات و تجهیزات
- نیاز به یادگیری سریع برای شرایط جنگی
همسر او بعدها روایت کرد که مأموریت سوریه نخستین دوری بلندمدت زندگی مشترکشان بود؛ دوریای که با نامههایی سرشار از دلتنگی و نگرانی همراه شد. طهرانی مقدم در میان کلاسهای سنگین محاسبات پرتاب موشک، برای همسرش نامه مینوشت و از سختیها و امیدهایش میگفت.
اولین موشکهای ایران
نتیجه آن آموزشها خیلی زود خود را نشان داد. در ۲۱ اسفند ۱۳۶۳ نخستین موشک ایران به سمت کرکوک شلیک شد و یک سال بعد دومین موشک به بانک رافدین بغداد اصابت کرد.
این آغاز راهی بود که بعدها به صنعت موشکی بومی ایران تبدیل شد.
چرا به حسن طهرانی مقدم “پدر موشکی ایران” میگویند؟
لقب پدر موشکی ایران فقط یک عنوان رسانهای نیست. او نزدیک به ۲۵ سال از عمر خود را صرف ایجاد، توسعه و بومیسازی توان موشکی کشور کرد.
نقش او در صنعت موشکی را میتوان در چند محور خلاصه کرد:
- بنیانگذاری یگان موشکی سپاه
- تأسیس مرکز تحقیقات فنی توپخانه
- هدایت پروژههای موشکی و راکتی
- ایجاد زنجیره طراحی تا تولید داخلی
- آموزش نیروهای جوان و متخصص
- توسعه سازمانی نیروی هوافضای سپاه
موشکهایی که با نام طهرانی مقدم شناخته میشوند
طهرانی مقدم فقط یک فرمانده میدانی نبود؛ او معمار برنامهای بود که از موشکهای کوتاهبرد آغاز شد و به سامانههای راهبردی رسید.
| سامانه | نقش و جایگاه | ویژگی |
|---|---|---|
| نازعات | اولین راکت جنگی ایرانی | ساخت ۱۳۶۶ |
| شهاب ۱ و ۲ | بومیسازی مبتنی بر اسکاد | ارتقای عملیاتی |
| شهاب ۳ | جهش راهبردی | ساخت ۱۳۷۷ |
| زلزال | راکتهای تاکتیکی | پوشش میدان نبرد |
| قدر | ارتقای برد و دقت | بازدارندگی منطقهای |
| سجیل | پیشران جامد | جهش فناورانه |
همکارانش میگویند او بارها پروژهها را فقط به دلیل نرسیدن به دقت موردنظر متوقف میکرد و معتقد بود شکست آزمایش بخشی از مسیر موفقیت است.
سمتهای حسن طهرانی مقدم در سپاه پاسداران
طهرانی مقدم در طول سالهای فعالیت خود مسئولیتهای متعددی داشت:
- فرمانده پشتیبانی آتش خمپارهای سپاه
- فرمانده موشکی زمین به زمین سپاه
- فرماندهی موشکی نیروی هوایی سپاه (۱۳۶۴)
- جانشین فرمانده نیروی هوافضای سپاه (۱۳۸۴)
- رئیس سازمان خودکفایی سپاه (۱۳۸۵)
- مدیر پروژههای راهبردی موشکی
او همچنین مدتی ریاست هیئت مدیره باشگاه صبا باتری را برعهده داشت و در حوزه ورزش و کوهنوردی نیز فعال بود.
زندگی شخصی و ویژگیهای اخلاقی
حسن طهرانی مقدم در ۷ بهمن ۱۳۶۲ با الهام حیدری ازدواج کرد؛ عقدی که توسط امام خمینی (ره) خوانده شد. حاصل این زندگی چهار فرزند بود.
با وجود مأموریتهای فراوان، خانواده جایگاه مهمی در زندگی او داشت. روایتهای نزدیکان نشان میدهد او:
- سادهزیست و کمحرف بود
- به کار تیمی اعتقاد داشت
- به جوانان اعتماد میکرد
- احترام ویژهای برای پدر و مادر و همسر قائل بود
- به محرومان و ایتام کمک میکرد
- در ساخت مسجد، دارالقرآن و حوزههای علمیه مشارکت داشت
او ورزشکار و کوهنورد حرفهای بود و راهاندازی گروه کوهنوردی سپاه و صعود گسترده به دماوند نیز از فعالیتهای او به شمار میرود.
وصیتنامه و نگاه معنوی طهرانی مقدم
وصیتنامه او بخش مهمی از تصویر شخصیتیاش را نشان میدهد. مشهورترین جمله منتسب به وی این بود:
«روی سنگ قبرم بنویسید، اینجا مدفن کسی است که میخواست اسرائیل را نابود کند.»
او همچنین خواسته بود هنگام یادآوریاش، اهل بیت (ع) و عزاداری برای امام حسین (ع) فراموش نشود. خانوادهاش پس از شهادت، دستمال مشکی عزاداری او را پیدا کردند؛ دستمالی که بنا به وصیتش همراهش دفن شد.
نحوه شهادت حسن طهرانی مقدم
سرانجام مسیر زندگی حسن طهرانی مقدم در همان جایی پایان یافت که سالها برای آن جنگیده و تلاش کرده بود.
در ۲۱ آبان ۱۳۹۰ انفجاری در پادگان مدرس بیدگنه ملارد رخ داد. این حادثه که بنا بر روایتهای رسمی به انفجار مرتبط با انبار مهمات و فعالیتهای تسلیحاتی مربوط بود، به شهادت طهرانی مقدم و جمعی از نیروهای سپاه انجامید.
چهار روز بعد، پیام تسلیت رهبر انقلاب صادر شد و از او با عنوان «دانشمند برجسته، پارسای بیادعا و جان بر کف نستوه» یاد شد.
پیکر او در گلزار شهدای بهشت زهرا تهران، قطعه ۲۴، ردیف ۷۵، شماره ۲۵ به خاک سپرده شد.
میراث پدر موشکی ایران
شاید بزرگترین میراث حسن طهرانی مقدم نه فقط موشکها، بلکه نسلی از متخصصان و مهندسان باشد که تربیت کرد. او اعتقاد داشت قدرت دفاعی با اتکا به جوانان و دانش داخلی ساخته میشود.
امروز نیز نام او در کنار پروژههای موشکی ایران، کتابهایی مانند خط مقدم، مردی با آرزوهای دوربرد، هفدهمین روز، فاتح قدس و مرد ابدی دیده میشود؛ آثاری که هر یک بخشی از زندگی، تلاشها و اندیشههای او را روایت کردهاند.
بیوگرافی حسن طهرانی مقدم، روایت مردی است که در میان کمبودها و سختیها، به جای پذیرش محدودیتها، راه ساختن را انتخاب کرد؛ مسیری که از توپخانه آغاز شد، به صنعت موشکی رسید و با شهادت در بیدگنه پایان یافت، اما نام او را در حافظه دفاعی ایران ماندگار کرد.
