شایعه رویت تصویر امام خمینی بر روی ماه یکی از مشهورترین و جنجالیترین داستانهای دوران انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷ است. این روایت که در آن زمان در میان تودههای مردم پیچید و به سرعت فراگیر شد، به یکی از نمادهای آن دوران پرالتهاب تبدیل گشت. برای برخی، این پدیده نشانهای الهی و تاییدی بر حقانیت راه امام و انقلاب بود، در حالی که برای دیگران، چیزی جز خرافات و یک شایعه بیاساس نبود. بررسی ریشهها و چگونگی گسترش این شایعه، نگاهی عمیق به فضای روانی و سیاسی جامعه ایران در آن مقطع تاریخی میاندازد.
شایعه دیدن تصویر امام خمینی در ماه
این ادعا که هر ساله با نزدیک شدن به سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی در فضای مجازی بازنشر میشود، مبنی بر آن است که مردم در آن دوران تصویر امام خمینی (ره) را در ماه دیدهاند. این موضوع به قدری گسترده شده بود که حتی فرح دیبا، همسر محمدرضا شاه نیز به آن اشاره کرده بود. در آن زمان، شعارهایی نظیر «به کوری چشم شاه، عکس آقا تو ماهه» در میان مردم انقلابی رواج یافته بود.
با این حال، واقعیت پشت این شایعه پیچیدهتر از یک باور مردمی ساده است. شواهد حاکی از آن است که این داستان نه به صورت خودجوش در میان مردم، بلکه به عنوان یک عملیات روانی طراحی شده توسط ساواک، سازمان اطلاعات و امنیت کشور در دوران پهلوی، ساخته و پرداخته شده بود. حسن ثنا، مشاور امنیتی ساواک، افشا کرد که این طرحها تحت عنوان عملیات روانی از سوی ماموران موساد به ساواک تحمیل شده بود. این طرح مشخص در ساواک با نام «طرح ماهان» شناخته میشد.
هدف اصلی «طرح ماهان» سست کردن پایههای اعتقادی و مذهبی مردم از طریق ترویج خرافات بود. منطق پشت این عملیات این بود که با تشویق مردم به باور خرافاتی که به راحتی قابل رد شدن هستند، باورهای اساسی مذهبی آنها نیز تضعیف خواهد شد. این طرح در دوران نخستوزیری ازهاری با بودجهای معادل ۲۰ میلیون تومان به تصویب رسید و در اختیار ساواک قرار گرفت تا بخش عمدهای از آن به روحانینماها داده شود تا این شایعه را تبلیغ کنند. نزدیکی روابط ساواک با ماموران موساد در اجرای چنین طرحهایی موثر بود.
شایعه دیدن عکس امام در ماه تنها نمونهای از این دست اقدامات نبود. در آن زمان شایعات دیگری نیز مانند پیدا شدن موی امام خمینی در قرآن یا خواب دیدن یک روحانینما مبنی بر توصیه امام رضا (ع) به حفظ شاه، در میان مردم منتشر میشد. تمامی این اقدامات بخشی از یک استراتژی کلان برای دستکاری افکار عمومی و بیاعتبار کردن نهضت انقلابی از طریق پیوند زدن آن با باورهای غیرعقلانی بود
